Pakistan'ın güneybatısındaki Belucistan eyaletinde faaliyet gösteren ve Çinli şirketlerin de pay sahibi olduğu Reko Diq bakır madeni, bölgede artan güvenlik tehditleri nedeniyle faaliyetlerini durdurma noktasına geldi. Dünyanın en büyük bakır yataklarından biri olarak kabul edilen Reko Diq, Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru'nun (CPEC) en kritik yatırımlarından biri konumunda. Ancak son aylarda İslamcı militan gruplar ve ayrılıkçı örgütlerin saldırılarını yoğunlaştırması, hem yabancı yatırımcıları hem de Pakistan hükümetini zor durumda bıraktı.
Madenin önemi ve karşılaştığı tehditler
Reko Diq madeni, tahmini 5.9 milyar ton bakır ve 41.5 milyon ons altın rezervine sahip. Proje, %50'si Pakistan hükümeti ve eyalet şirketlerine, %50'si ise Kanada merkezli Barrick Gold ile Çin devlet şirketlerine ait bir konsorsiyuma ait. Madenin tam kapasiteyle işletilmesi halinde yıllık 200.000 ton bakır üretmesi ve Pakistan'ın GSYİH'sına önemli katkı sağlaması bekleniyor. Ancak güvenlik durumu kötüleştikçe, yabancı çalışanların tahliyesi ve üretimin durdurulması ihtimali güçleniyor.
Belucistan, Pakistan'ın yüzölçümü olarak en büyük eyaleti olmasına rağmen en az gelişmiş bölgesi. Eyalette faaliyet gösteren ayrılıkçı Beluç Kurtuluş Ordusu (BLO) ve İslamcı Tehrik-i Taliban Pakistan (TTP) gibi gruplar, Çin yatırımlarını hedef alan saldırılarını sıklaştırdı. Geçtiğimiz haftalarda Gwadar limanı yakınlarında bir Çin konvoyuna düzenlenen saldırıda iki Çinli mühendis hayatını kaybetmişti. Benzer saldırıların Reko Diq madeninde de yaşanabileceği endişesi, şirket yönetimini güvenlik önlemlerini artırmaya ve plan B senaryolarını devreye sokmaya itiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Pakistan hükümeti, Çin yatırımlarını korumak için özel güvenlik güçleri oluşturmuş olsa da, Belucistan'ın engebeli coğrafyası ve geniş sınır hatları nedeniyle etkili bir kontrol sağlayamıyor. Bu durum, sadece Pakistan ekonomisini değil, aynı zamanda Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamındaki en stratejik projelerinden biri olan CPEC'i de tehdit ediyor. Reko Diq'in kapanması, küresel bakır piyasasında da arz sıkıntısına yol açabilir. Zira dünya bakır üretiminin önemli bir kısmı Şili ve Peru'dan sağlanırken, bu ülkelerde de siyasi ve sosyal istikrarsızlık yaşanıyor. Pakistan'daki bir daralma, zaten yeşil enerji dönüşümüyle artan bakır talebini karşılama çabalarını baltalayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, benzer şekilde sınır ötesi güvenlik riskleri taşıyan bölgelerde madencilik ve enerji yatırımları yapmaktadır. Pakistan'daki bu gelişme, Türk şirketlerinin yurt dışı yatırımlarında güvenlik değerlendirmelerinin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha göstermektedir. Ayrıca, Çin ve Pakistan arasındaki CPEC projesindeki aksaklıklar, Türkiye'nin Orta Koridor ve İpek Yolu gibi alternatif ticaret yollarının önemini artırabilir. Türkiye, bu bağlamda Orta Asya ve Kafkasya'da kendi ulaştırma ve enerji koridorlarını güçlendirme fırsatı yakalayabilir.
