Dünya Ekonomik Forumu'nun (WEF) 'Yaz Davosu' olarak bilinen toplantısı Çin'in Dalian kentinde başlarken, Çin Başbakanı Li Qiang yapay zeka teknolojilerinin düzenlenmesine yönelik sert uyarılarda bulundu. Li Qiang, hükümetlerin yapay zekanın denetimini artırmaması halinde 'ciddi sonuçlar' ortaya çıkacağını belirterek, 'Teknoloji üzerindeki kontrolü kaybetme' riskine karşı küresel iş birliği çağrısı yaptı. Çinli lider, yapay zeka alanındaki gelişmelerin insanlığın yararına kullanılması için uluslararası kuralların acilen belirlenmesi gerektiğini vurguladı.
Dalian Zirvesi ve Li Qiang'ın mesajları
Çin'in kuzeydoğusundaki Dalian kentinde düzenlenen ve 'Yaz Davosu' olarak anılan Yeni Küresel Ekonomi için Dünya Ekonomik Forumu toplantısı, bu yıl 25-27 Haziran tarihleri arasında gerçekleştiriliyor. Zirveye ev sahipliği yapan Çin'in Başbakanı Li Qiang, açılış konuşmasında yapay zeka teknolojilerinin hızla geliştiğine dikkat çekti. Li, 'Yapay zeka insanlık için büyük fırsatlar sunarken, aynı zamanda benzeri görülmemiş riskleri de beraberinde getiriyor. Eğer hükümetler bu teknolojiyi düzenlemekte başarısız olursa, teknoloji üzerindeki kontrolümüzü kaybedebiliriz' ifadelerini kullandı. Çinli lider, yapay zeka yönetişiminde uluslararası iş birliğinin önemine vurgu yaparak, hiçbir ülkenin bu sorunla tek başına başa çıkamayacağını söyledi.
Li Qiang, yapay zeka alanındaki düzenlemelerin yalnızca teknolojik gelişmeyi yavaşlatmakla kalmayıp, aynı zamanda etik ilkeler ve güvenlik standartları oluşturarak sürdürülebilir kalkınmayı sağlayacağını belirtti. Çin'in kısa süre önce yayımladığı yapay zeka yönetişim ilkeleri, şeffaflık, hesap verebilirlik ve insan kontrolü gibi temel prensipleri içeriyor. Bu bağlamda Li Qiang, Çin'in bu alandaki deneyimlerini diğer ülkelerle paylaşmaya hazır olduğunu kaydetti.
Küresel yapay zeka yarışı ve düzenleme arayışları
Yapay zeka teknolojilerinin hızla gelişmesi, dünya genelinde hem fırsatları hem de endişeleri artırıyor. ABD ve Çin başta olmak üzere büyük teknoloji şirketleri yapay zeka konusunda kıyasıya rekabet ediyor. Özellikle üretken yapay zeka (generative AI) alanındaki atılımlar, ChatGPT gibi modellerin yaygınlaşması, iş kaybı, dezenformasyon ve siber güvenlik gibi riskleri gündeme getirdi. Avrupa Birliği, geçtiğimiz aylarda 'AI Yasası' olarak bilinen kapsamlı düzenlemeyi kabul ederek bu alanda öncü bir rol üstlendi. ABD'de ise henüz federal düzeyde benzer bir düzenleme yok, ancak Biden yönetimi çeşitli yönergeler yayımladı. Çin, 2023'te yapay zeka yönetişimine yönelik Geçici Tedbirler adlı bir düzenleme paketi çıkarmıştı.
Birleşmiş Milletler bünyesinde de yapay zeka yönetişimi konusunda adımlar atılıyor. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, yapay zeka izleme kurulu oluşturulması çağrısında bulunmuştu. Ancak uluslararası düzeyde bağlayıcı bir anlaşmanın olmayışı, ülkelerin kendi çıkarlarına göre farklı yaklaşımlar benimsemesine yol açıyor. Li Qiang'ın Dalian'daki çağrısı, bu boşluğa dikkat çekerek küresel iş birliğinin gerekliliğini bir kez daha ortaya koydu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zeka teknolojilerinde hem yerli üretimi teşvik eden hem de uluslararası iş birliklerine açık bir politika izliyor. Türkiye Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın yayımladığı Ulusal Yapay Zeka Stratejisi (2021-2025), bu alandaki yol haritasını belirliyor. Li Qiang'ın vurguladığı 'teknoloji üzerinde kontrolü kaybetme' riski, Türkiye için de geçerli: Yapay zeka düzenlemelerinin etik ilkeler ve güvenlik standartlarına oturtulmaması durumunda kişisel verilerin korunması, işsizlik ve siber güvenlik gibi sorunlar derinleşebilir. Türkiye, AB veri koruma (GDPR) ve AI Act gibi düzenlemeleri yakından takip ediyor; kendi mevzuatını bu çerçevede güncelleme çalışmaları sürüyor. Küresel bir yapay zeka yönetişim anlaşması, Türkiye'nin de dahil olduğu gelişmekte olan ülkeler için teknoloji transferi ve yerli inovasyonun teşviki açısından önemli fırsatlar sunabilir. Dolayısıyla Çin'in bu çağrısı, Ankara'nın da aktif rol alması gereken bir küresel diyalog sürecinin başlangıcı olarak değerlendirilebilir.
