Küresel bir enerji dönüşümü kuruluşunun eş başkanı, Çin ve Avrupa'nın karbon fiyatlandırması ve sınır vergisi konusunda işbirliği yapması gerektiğini belirterek, karbon yoğun ithalatlara uygulanan ve yerli üreticilerin katlandığı karbon maliyetlerini hesaba katan bir sistemin “dünyanın geri kalanına karşı” uygulanması çağrısında bulundu. Uzman, Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) benzeri bir mekanizmanın ortaklaşa hayata geçirilmesinin önemine dikkat çekti.
Gelişmenin arka planı
Avrupa Birliği'nin karbon sınır düzenleme mekanizması (CBAM), AB'ye ithal edilen karbon yoğun ürünlere ek maliyet getirerek, AB içinde üretim yapan firmaların karşılaştığı karbon maliyetlerini dengelemeyi amaçlıyor. Bu mekanizma, AB'nin iklim hedefleri doğrultusunda 2023'te yürürlüğe girmiş olup, geçiş dönemi 2026'ya kadar sürecek. CBAM, çelik, çimento, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen gibi sektörleri kapsıyor. Çin, dünyanın en büyük karbon emisyonu kaynağı ve AB'nin önemli ticaret ortağı. Çin ile AB arasındaki ticaret hacmi yıllık 800 milyar doları aşıyor. Enerji dönüşümü uzmanının açıklamaları, küresel karbon fiyatlandırmasında işbirliğinin gerekliliğine işaret ediyor. Uzman, sistemin “dünyanın geri kalanına karşı” uygulanması gerektiğini vurgulayarak, ticaret ortaklarının ortak bir yaklaşım benimsemesinin altını çizdi.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin ve Avrupa'nın karbon fiyatlandırmasında ortak hareket etmesi, küresel iklim politikalarında önemli bir adım olabilir. AB, CBAM'ı 2026'da tam olarak uygulamaya başladığında, Çin gibi ülkelerden yapılan ithalatlara ek vergi gelecek. Bu durum, gelişmekte olan ülkelerin ticaretini olumsuz etkileyebilir. Uzmanın önerisi, Çin ve AB'nin ortak bir karbon fiyatlandırma mekanizması geliştirerek, diğer ülkelere de uygulanabilir bir model sunması. Bu, Dünya Ticaret Örgütü kurallarıyla uyumlu olabilir. Ayrıca, küresel karbon piyasalarının entegrasyonu için de bir adım teşkil edebilir. Çin, ulusal karbon emisyon ticareti sistemini (ETS) 2021'de başlatmıştı; ancak fiyatlar AB'ye göre oldukça düşük. İşbirliği, Çin'in karbon fiyatlarını yükseltmesine ve yeşil dönüşümü hızlandırmasına yardımcı olabilir. Avrupa ise, karbon kaçakçılığını önlemek ve rekabet gücünü korumak için bu işbirliğine sıcak bakabilir. Ancak, iki taraf arasındaki siyasi ve ekonomik farklılıklar, işbirliğini zorlaştırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB ile Gümrük Birliği ilişkisi ve önemli ticaret hacmi nedeniyle CBAM'dan doğrudan etkilenecek ülkeler arasında. AB'ye ihraç edilen çelik, çimento, alüminyum gibi ürünlerde karbon maliyeti ek yük getirecek. Çin-Avrupa işbirliği, küresel karbon fiyatlandırmasında bir çerçeve oluşturursa, Türkiye'nin de bu sisteme uyum sağlaması ve kendi karbon fiyatlandırma mekanizmasını (ETS) güçlendirmesi gerekecek. Türkiye, 2021'de karbon fiyatlandırma yasasını çıkarmış olsa da henüz ulusal bir ETS kurmadı. Bu gelişme, Türkiye'nin yeşil mutabakat sürecinde daha hızlı adım atması için bir teşvik olabilir. Ayrıca, Çin ile AB arasındaki işbirliği, Türkiye'nin ticaret stratejilerini de etkileyebilir; Türkiye, hem AB hem de Çin ile ilişkilerinde denge gözetmek zorunda kalacak.
