Çin'in Mayıs ayında Afrika kıtasındaki birçok ülkeye yönelik sıfır gümrük tarifesi uygulamasını genişletmesinin ardından, Pekin yönetiminin kıtadan yaptığı ithalatta belirgin bir artış yaşandı. Gümrük verilerine göre, Çin'in Afrika'dan ithalatı yıllık bazda %21,1 oranında yükseldi. Bu artışta, geleneksel kritik mineral ithalatının yanı sıra tarım ürünleri, tekstil ve hafif sanayi malları gibi yeni sektörlerde de ticaret bağlarının güçlenmesi etkili oldu. Sıfır tarife uygulaması, Çin'in Afrika ile ticari ilişkilerini derinleştirme ve kıtadaki ekonomik etkisini artırma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Pekin, 2023 sonu itibarıyla Afrika'daki en az 33 az gelişmiş ülkeye yönelik sıfır gümrük politikasını hayata geçirdi. Bu adım, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in 2021'deki Afrika Birliği Zirvesi'nde verdiği sözün yerine getirilmesi anlamına geliyor. Politika, özellikle tarım ürünleri, deniz ürünleri, tekstil ve mücevher gibi kategorilerdeki ithalatı kapsıyor. Veriler, bu ürün gruplarında Çin'e yapılan ihracatın önemli ölçüde arttığını gösteriyor. Aynı dönemde, kritik mineraller (kobalt, lityum, manganez gibi) ithalatı da istikrarlı bir şekilde yükseldi. Bu eğilim, Çin'in elektrikli araç bataryaları ve yenilenebilir enerji teknolojilerine olan talebiyle uyumlu. Uzmanlar, sıfır tarife uygulamasının Afrika ülkelerinin ihracat gelirlerini artırarak kıtadaki yoksullukla mücadeleye katkı sağlayabileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Çin'in Afrika ticaretindeki bu hamlesi, küresel ticaret savaşları ve tedarik zinciri yeniden yapılanması bağlamında önem taşıyor. Batılı ülkelerin Çin'in borç tuzağı diplomasisine yönelik eleştirilerine karşı Pekin, Afrika ile ticari iş birliğini artırarak alternatif bir model sunuyor. Ayrıca Çin, Afrika'nın kritik minerallerinin en büyük alıcısı konumunda. Bu durum, teknolojik rekabetin kızıştığı bir dönemde Çin'e stratejik avantaj sağlıyor. Sıfır tarife politikasının, Afrika ülkelerine Çin pazarına daha kolay erişim imkanı tanırken, kıtanın kalkınma hedeflerine de katkıda bulunması bekleniyor. Öte yandan, bu ticaret ilişkisi sürdürülebilirlik, emek standartları ve çevresel etkiler açısından da yakından izleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in Afrika ile ticaretini artırması, Türkiye'nin kıtadaki ekonomik nüfuzu açısından rekabet unsuru oluşturabilir. Türkiye, Afrika ile savunma sanayii, inşaat ve tekstil gibi alanlarda iş birliğini geliştirirken, Çin'in sıfır tarife hamlesi bazı sektörlerde Türk ihracatçıları için fiyat rekabetini zorlaştırabilir. Ancak Türkiye, özellikle Orta Afrika ve Sahel bölgesinde güvenlik iş birliği ve kalkınma projeleriyle farklılaşma fırsatına sahip. Küresel tedarik zincirinin yeniden şekillendiği bu dönemde, Türkiye'nin Afrika ülkeleriyle serbest ticaret anlaşmalarını hızlandırması ve özellikle tarım ve lojistik alanında iş birliklerini derinleştirmesi stratejik önem taşıyor.
