Cezayir Cumhurbaşkanı Abdelmadjid Tebboune, ülkesinin Ağustos ayı sonunda Nijer'e savaş uçakları göndererek bir darbe girişimini engellediğini açıkladı. Tebboune, Cezayir'in başkenti Algiers'ten Niamey'e gönderilen askeri uçakların, isyancı askerlerin başlattığı saldırıya yanıt olarak konuşlandırıldığını belirtti. Bu açıklama, bölgede artan istikrarsızlık ve darbeler silsilesi içinde Cezayir'in askeri müdahalesini ortaya koyması bakımından dikkat çekici.
Olayın Arka Planı
Tebboune, yaptığı yazılı açıklamada, Nijer'de 26 Ağustos 2023 tarihinde meydana gelen olayları hatırlatarak, "Niamey'de bir grup isyancı asker darbe girişiminde bulundu. Cezayir olarak Nijer hükümetinin meşru talebi üzerine savaş uçaklarımızı bölgeye gönderdik. Bu müdahale, kardeş ülke Nijer'in toprak bütünlüğünü ve anayasal düzenini korumaya yönelikti." ifadelerini kullandı.
Nijer'de 26 Temmuz 2023'te Devlet Başkanı Mohamed Bazoum, Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayı tarafından gözaltına alınmış ve General Abdourahamane Tchiani liderliğindeki askeri cunta yönetime el koymuştu. Ancak Tebboune'un bahsettiği 26 Ağustos tarihli olay, bu darbeden farklı olarak, darbeye karşı direnen unsurların başlattığı bir karşı hamle veya cunta içindeki bir iç çatışma olabilir. Ağustos sonunda Nijer'de cunta yönetimine karşı bir direniş hareketi olduğu ve bu hareketin bastırıldığı yönünde çeşitli istihbarat raporları bulunuyordu.
Cezayir, bölgede istikrarın korunmasına önem veren bir aktör olarak öne çıkıyor. 2020'den bu yana Sahel bölgesinde Mali, Burkina Faso, Nijer gibi ülkelerde art arda darbeler yaşandı. Cezayir, bu darbelere karşı mesafeli bir tutum sergilemiş, ancak Nijer'deki gelişmeleri yakından takip etmişti. Tebboune'un açıklaması, Cezayir'in Nijer'deki anayasal düzeni desteklediğini ve gerektiğinde askeri güç kullanmaktan çekinmeyeceğini gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Nijer, Sahel bölgesinde stratejik öneme sahip bir ülke. Uranyum rezervleri, göç yolları ve terörle mücadele açısından kritik bir konumda. 2023 Temmuz darbesi sonrası Nijer, Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS) tarafından yaptırımlarla karşı karşıya kalmış, Fransa askerlerini çekmek zorunda kalmıştı. Darbeye karşı çıkan Batılı ülkeler, Nijer'deki cuntayı tanımadıklarını açıklamıştı.
Cezayir'in askeri müdahalesi, bölgesel güç dengelerini etkileyebilir. Cezayir, Afrika Birliği ve Birleşmiş Milletler nezdinde Nijer'deki anayasal düzenin yeniden tesisi için çağrılar yapmıştı. Ancak askeri bir müdahale, Cezayir'in Batı ile ilişkilerini de etkileyebilir. Cezayir, Rusya ile yakın ilişkilere sahip ve son yıllarda Çin ile de işbirliğini artırıyor. Batılı ülkeler ise Nijer'deki cuntaya karşı mesafeli. Cezayir'in müdahalesi, Batı'nın bölgedeki etkisini azaltabilir veya tam tersine Batı ile işbirliğini gerektirebilir.
Öte yandan Nijer'deki darbe girişimi ve Cezayir'in müdahalesi, Sahel'deki güvenlik mimarisini sarsabilir. Mali ve Burkina Faso'daki cuntalar, Nijer'deki cuntaya destek verirken, Cezayir'in müdahalesi bu ülkelerle ilişkileri gerebilir. Ayrıca, bölgede DEAŞ ve El Kaide bağlantılı gruplar aktif. İstikrarsızlık, terör örgütlerinin işine geliyor.
Uluslararası kamuoyu, Cezayir'in açıklamasına temkinli yaklaşıyor. ABD ve Fransa'dan henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak Cezayir'in askeri müdahalesi, Nijer'deki cuntanın meşruiyetini sorgulatırken, Cezayir'in bölgesel liderlik iddiasını güçlendirebilir. Cezayir, son yıllarda Libya, Mali ve Nijer gibi ülkelerde arabuluculuk yaparak diplomatik ağırlığını artırmaya çalışıyordu. Bu müdahale, Cezayir'in askeri kapasitesini de gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Nijer'deki darbe girişimi ve Cezayir'in askeri müdahalesi, Türkiye'nin Sahel politikası açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişme. Türkiye, son yıllarda Afrika'da etkinliğini artırıyor; Nijer ile savunma işbirliği anlaşmaları bulunuyor ve Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) üzerinden kalkınma projeleri yürütüyor. Cezayir ise Türkiye'nin Kuzey Afrika'daki önemli ortaklarından. Bölgede istikrarın bozulması, Türkiye'nin ekonomik ve güvenlik çıkarlarını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Cezayir'in Rusya ile yakınlaşması, Türkiye'nin denge politikasını zorlaştırabilir. Türkiye, Nijer'deki meşru hükümeti desteklemeli ve bölgesel aktörlerle diyalogunu sürdürmeli.
