İtalya'nın Cenova kentinde 14 Ağustos 2018'de meydana gelen ve 43 kişinin hayatını kaybettiği Morandi Köprüsü faciasında yargılanan 32 sanık, mahkeme tarafından suçlu bulundu. Cenova Mahkemesi'nde görülen davada, sanıkların çoğu, köprünün bakım ve güvenliğinden sorumlu olan Autostrade per l'Italia (Aspi) ve SPEA adlı şirketlerin üst düzey yöneticileri ile eski çalışanlarıydı. Mahkeme, bu kişileri kamu güvenliğini tehlikeye atmaktan suçlu bularak, bazılarına 2 yıldan 17 yıla kadar değişen hapis cezaları verdi. Davanın karar aşamasına gelmesi, felaketten yaklaşık altı yıl sonra, adalet arayışında önemli bir dönüm noktası oldu.
Gelişmenin Arka Planı: İhmal Zinciri
Cenova'daki Morandi Köprüsü, 1967 yılında inşa edilmiş ve şehrin iki yakasını birbirine bağlayan hayati bir ulaşım arteriydi. 14 Ağustos 2018 sabahı, şiddetli bir yaz fırtınası sırasında köprünün 200 metrelik bir bölümü aniden çöktü. Onlarca araç, 40 metre yükseklikten aşağıdaki binaların üzerine düştü. Felaket, sadece İtalya'yı değil, tüm Avrupa'yı sarsmıştı.
Soruşturma, köprünün bakım ve onarım çalışmalarında ciddi ihmaller olduğunu ortaya çıkardı. Köprünün betonarme yapısında yıllar içinde oluşan korozyon ve çatlaklar, defalarca rapor edilmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmadığı belirlendi. Savcılık, Autostrade per l'Italia'nın (Aspi) kar amacı güderek güvenlik önlemlerini ihmal ettiğini, SPEA şirketinin ise sahte güvenlik raporları hazırladığını iddia etti. Dava sürecinde, 59 sanık yargılanmış, bunlardan 32'si suçlu bulunurken 27'si beraat etti. Bazı sanıklar için ise zamanaşımı nedeniyle dava düştü.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Altyapı Güvenliği Krizi
Facianın ardından İtalya, başta otoyollar ve köprüler olmak üzere altyapı denetim sistemini köklü bir şekilde revize etti. Olay, Avrupa genelinde eskiyen altyapının denetimi konusunda bir farkındalık yarattı. Avrupa Birliği, üye ülkelerin köprüler ve tüneller gibi kritik altyapılarını periyodik olarak denetlemesi için yeni yönergeler yayınladı. İtalya'da ise devlet, özel şirketler tarafından işletilen otoyol imtiyazlarını yeniden düzenleme kararı aldı. Autostrade per l'Italia, 2022 yılında devlet kontrolündeki bir şirkete devredildi. Bu karar, altyapı projelerinde kamu yararının özel şirket çıkarlarının üzerinde tutulması gerektiği yönünde bir örnek teşkil etti. Cenova'daki mahkeme kararı, bu tür felaketlerde sorumluların cezalandırılması adına emsal niteliği taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, benzer şekilde eskiyen ve yoğun trafik yükü altındaki köprüler ve otoyollar açısından risk taşıyor. Cenova'daki dava, altyapı denetimlerinin ihmal edilmesinin bedelinin ne kadar ağır olabileceğini gösteriyor. Türkiye'de özellikle deprem bölgesindeki köprüler ve viyadüklerin düzenli olarak denetlenmesi, geçmişte yaşanan yıkıcı depremlerin ardından altyapı güvenliği konusundaki hassasiyeti artırmıştı. Bu dava, kamu-özel ortaklığı modeliyle işletilen altyapı projelerinde sürdürülebilir denetim mekanizmalarının önemini bir kez daha hatırlatıyor. Ayrıca, Türkiye'nin Avrupa ile entegre ulaşım ağları içinde yer alması, benzer standartların uygulanmasını gerektiriyor.
