Cebelitarık ile İspanya arasında onlarca yıldır süren gerginliğin sembolü haline gelen sınır kontrolleri, çarşamba günü itibarıyla resmen kaldırıldı. İngiltere'ye bağlı bu küçük denizaşırı toprak parçası ile komşusu İspanya arasında yeni bir dönemi başlatan bu adım, Britanya'nın Avrupa Birliği'nden ayrılmasının ardından varılan uzlaşmanın en somut sonucu oldu. Uzun yıllardır Cebelitarık'ın egemenliği konusunda anlaşmazlık yaşayan iki taraf, sınır geçişlerinde uygulanan fiziki kontrolleri sonlandırarak bölgede serbest dolaşımın önünü açtı. Anlaşma kapsamında ayrıca, Schengen bölgesine dahil olmayan Cebelitarık'tan İspanya'ya geçişlerde yeni bir dijital izleme sistemi devreye alınacak.
30 yıllık gerilimin perde arkası
Cebelitarık ile İspanya arasındaki sınır kontrolleri, 1969 yılında dönemin İspanyol diktatörü Franco'nun İngiliz yönetimine tepki olarak sınırı kapatmasıyla başlamış, 1985'te sınırın yeniden açılmasına rağmen uygulanan sıkı pasaport ve gümrük denetimleri taraflar arasındaki güvensizliğin sürmesine neden olmuştu. Brexit sonrası İspanya'nın Cebelitarık üzerindeki iddialarını yeniden gündeme getirmesi, sınır geçişlerindeki kontrollerin daha da sıkılaşmasına yol açmıştı. Ancak geçtiğimiz yıl İngiltere, İspanya ve Avrupa Komisyonu arasında yapılan müzakereler, sınır kontrollerinin kaldırılması ve ortak bir yönetim modeli oluşturulması konusunda ilerleme kaydedilmesini sağladı. Çarşamba günü yürürlüğe giren anlaşma, Cebelitarık'ın egemenlik statüsünü değiştirmezken, İspanya'ya bölgenin havaalanı ve limanında ortak denetim yetkisi tanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Akdeniz'de yeni bir denge
Cebelitarık Boğazı, Atlantik Okyanusu'nu Akdeniz'e bağlayan stratejik bir geçit olarak yüzyıllardır uluslararası ticaret ve askeri güç mücadelesinin odağında yer alıyor. Bu anlaşma, yalnızca İngiltere-İspanya ilişkilerinde değil, aynı zamanda AB'nin Brexit sonrası sınır politikaları açısından da kritik bir emsal teşkil ediyor. İspanya'nın AB üyesi olmasına karşın Cebelitarık'ın AB dışında kalması, sınır yönetiminde yeni modellerin geliştirilmesini zorunlu kıldı. Anlaşma, AB sınırları dışında kalan bir bölgenin Schengen alanıyla nasıl entegre olabileceğine dair önemli bir örnek sunuyor. Ayrıca, bölgedeki İngiliz askeri varlığı ve NATO'nun Akdeniz stratejisi açısından da anlaşma, taraflar arasındaki işbirliğini artırarak güvenlik mimarisine katkı sağlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cebelitarık anlaşması, egemenlik uyuşmazlıklarının diyalog yoluyla çözülebileceğini göstermesi bakımından Türkiye için de dikkate değerdir. Her ne kadar konu doğrudan Türk dış politikasını ilgilendirmese de, Akdeniz'deki dengeleri etkileme potansiyeli taşımaktadır. İspanya'nın Cebelitarık'ta elde ettiği ortak denetim yetkisi, diğer bölgesel anlaşmazlıklarda benzer modellerin tartışılmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca, Brexit sonrası AB-üçüncü ülke ilişkilerinde yeni bir sayfa açılması, Türkiye-AB müzakerelerinde de örnek teşkil edebilecek bir çerçeve sunmaktadır.
