Cebelitarık ile İspanya arasındaki tarihi kara sınırı, 300 yılı aşkın bir süredir ilk kez fiilen ortadan kalkıyor. Brexit sonrası varılan anlaşma gereği, İngiliz kontrolündeki kayalık bölge ile İspanya arasında pasaport kontrolü kaldırılacak ve Cebelitarık, Schengen serbest dolaşım alanına entegre olacak. Bu köklü değişiklik, bölge sakinlerinin günlük yaşamını doğrudan etkileyecek. The Guardian muhabiri Graham Keeley, yerel halkın bu büyük dönüşüme nasıl hazırlandığını ve yaşamın nasıl değişeceğini aktarıyor.
Brexit sonrası çözüm: Schengen'e geçiş
Cebelitarık, İngiltere'nin denizaşırı toprağı olarak Birleşik Krallık'a bağlı ancak İber Yarımadası'nın güney ucunda, İspanya ile kara sınırına sahip. Brexit sonrası İngiltere ile İspanya arasında 2020 yılında prensipte varılan anlaşma, Cebelitarık'ın Avrupa Birliği ile ilişkilerini yeniden tanımladı. Anlaşmaya göre, Cebelitarık ile İspanya arasında fiziki bir sınır kontrolü kalmayacak; bunun yerine havalimanı ve liman girişlerinde kontroller yapılacak. Bu sayede Cebelitarık sakinleri Schengen üyesi olmasalar da serbest dolaşımdan yararlanabilecek.
Londra ve Madrid arasındaki müzakerelerin ardından gelen bu hamle, özellikle her gün sınırdan geçerek çalışan binlerce İspanyol işçi için büyük kolaylık sağlayacak. Cebelitarık'ta yaklaşık 34 bin kişi yaşıyor, buna karşılık her gün 15 binin üzerinde İspanyol vatandaşı sınırı geçerek kayalıkta çalışıyor. Sınırda uzun kuyrukların oluşmasına neden olan kontrollerin kalkması, trafik akışını rahatlatacak.
Yerel halk karışık duygular içinde
Graham Keeley'in röportaj yaptığı Cebelitarıklılar, sınırın kalkmasına genel olarak olumlu yaklaşsa da bazı endişeler taşıyor. Bir esnaf, "Sınırın kalkması ticareti canlandıracak, müşteriler daha rahat gelecek" derken, bir diğeri "Bu kadar hızlı değişim endişe verici, kimlik kontrolü olmaması güvenlik riski yaratabilir" görüşünü dile getiriyor. Cebelitarık'ın simgesi olan Berberi makakları bile değişimden nasibini alacak; yeni düzenlemelerle maymunların İspanya tarafına geçişi daha da kolaylaşacak.
Sınırın kalkmasıyla birlikte turizm sektöründe patlama bekleniyor. Her yıl 10 milyondan fazla turist ağırlayan Cebelitarık, artık İspanya üzerinden gelen ziyaretçiler için daha cazip hale gelecek. Ancak bazı İspanyol siyasetçiler, bu durumun Cebelitarık'ın egemenlik statüsünü tartışmaya açabileceğini öne sürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cebelitarık'taki bu gelişme, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde model olarak görülebilecek bir örnek sunuyor. İngiltere'nin AB'den ayrılmasına rağmen bir toprağının Schengen alanına entegre olması, Türkiye için de benzeri bir esnekliğin mümkün olabileceğini gösteriyor. Ayrıca Doğu Akdeniz'deki dengeler açısından, İngiltere'nin Cebelitarık'ta askeri üs bulundurması nedeniyle bölge stratejik önem taşıyor. Türkiye, İngiltere ile savunma iş birliğini geliştirirken, bu bölgedeki jeopolitik değişimleri yakından izlemeli. Cebelitarık modeli, egemenlik devri olmadan ekonomik ve sınır entegrasyonu konusunda dersler içeriyor.
