ABD merkezli özel sermaye şirketi Carlyle Group'un Rus petrol devi Lukoil'in yurt dışı varlıklarını satın alma anlaşması, ABD hükümetinin onay sürecinde neredeyse 10 aydır takılı kaldı. Anlaşmanın tamamlanamaması, söz konusu rafinerilerin atıl kalmasına yol açarken, küresel yakıt fiyatlarının yükseldiği bir dönemde arz sıkıntısını daha da derinleştiriyor. Carlyle, geçtiğimiz yıl Lukoil'in Avrupa'daki rafineri ve akaryakıt istasyonlarını içeren yurt dışı iştirakini satın almak için anlaşmaya varmıştı. Ancak ABD Hazine Bakanlığı'nın Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC) ve diğer ilgili kurumların onayı bir türlü çıkmadı. Kaynaklara göre, bürokratik engeller, jeopolitik hassasiyetler ve Rusya'ya yönelik yaptırımların karmaşıklığı süreci yavaşlattı.
Anlaşmanın arka planı ve gecikmenin nedenleri
Lukoil, Rusya'nın en büyük özel petrol şirketi konumunda. Şirket, Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Batılı ülkelerin yaptırımlarıyla karşı karşıya kaldı. Lukoil'in Avrupa'daki varlıkları arasında İtalya'daki ISAB rafinerisi, Romanya'daki Petrotel rafinerisi ve çeşitli ülkelerdeki akaryakıt istasyonları bulunuyor. Carlyle, bu varlıkları satın alarak Lukoil'in Batı pazarından çekilmesini sağlayacak ve rafinerilerin yeniden tam kapasiteyle çalışmasını hedefliyordu. Ne var ki, ABD hükümeti anlaşmaya bir türlü yeşil ışık yakmadı. Edinilen bilgilere göre, ABD yetkilileri Carlyle'ın Lukoil ile olan ilişkisinin yaptırımları delme riski taşıyıp taşımadığını inceliyor. Ayrıca, anlaşmanın Rusya'ya dolaylı olarak kaynak aktarabileceği endişesi de masada. Carlyle cephesi ise anlaşmanın yaptırımlara uygun olduğunu ve Lukoil'in Batı'daki varlıklarının bağımsız bir şekilde yönetilmesini sağlayacağını savunuyor.
Gecikme, sadece Carlyle'ı değil, Avrupa'daki enerji piyasalarını da olumsuz etkiliyor. İtalya'daki ISAB rafinerisi, ülkenin en büyük rafinerilerinden biri ve Akdeniz piyasası için kritik öneme sahip. Rafineri, yaptırımlar nedeniyle hammadde temininde zorluk çekiyor ve tam kapasiteyle çalışamıyor. Benzer şekilde Romanya'daki Petrotel rafinerisi de atıl durumda. Bu durum, Avrupa'da dizel ve benzin arzını kısıtlıyor, fiyatları yukarı çekiyor. Uluslararası Enerji Ajansı'nın verilerine göre, küresel rafineri kapasitesi pandemi sonrası toparlanma sürecinde ve Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle arz kesintileri yaşanıyor. Lukoil rafinerilerinin devre dışı kalması, bu açığı daha da büyütüyor.
Küresel piyasalara etkisi ve benzer örnekler
Enerji analistleri, anlaşmanın bir an önce sonuçlanmasının kritik olduğunu belirtiyor. Zira, rafinerilerin atıl kalması sadece Avrupa'yı değil, küresel petrol ürünleri piyasasını da etkiliyor. Özellikle dizel arzındaki sıkışıklık, enflasyon baskılarını artırıyor ve merkez bankalarının faiz politikalarını zorlaştırıyor. Carlyle'ın anlaşmayı tamamlayamaması, diğer yatırımcıların da Rus varlıklarına yönelik benzer girişimlerini caydırabilir. Nitekim, geçtiğimiz aylarda benzer bir durum, Rusya'nın diğer enerji şirketleri için de yaşandı. Örneğin, Shell'in Rusya'daki varlıklarını satışı da uzun süren müzakereler sonucu gerçekleşmişti. Ancak Lukoil örneğinde, ABD'nin onay süreci daha da karmaşık hale geldi. Uzmanlar, ABD hükümetinin siyasi ve ekonomik dengeleri gözeterek hareket ettiğini, ancak gecikmenin piyasalarda belirsizlik yarattığını vurguluyor.
Öte yandan, Lukoil cephesi de anlaşmanın bir an önce sonuçlanması için baskı yapıyor. Şirket, Batı'daki varlıklarını satarak yaptırımlardan kurtulmayı ve Rusya'daki ana işine odaklanmayı planlıyor. Ancak ABD'nin onayı gelmeden bu satışın gerçekleşmesi mümkün değil. Carlyle ise yatırımcılarına anlaşmanın hâlâ masada olduğunu ve sabırlı olmaları gerektiğini iletiyor. Fakat geçen her ay, anlaşmanın değerini düşürüyor ve rafinerilerin bakım maliyetlerini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası enerji dengelerinde kritik bir konumda. Lukoil'in Avrupa'daki rafinerilerinin atıl kalması, Akdeniz ve Karadeniz bölgesindeki petrol ürünleri arzını daraltarak Türkiye'nin enerji ithalat maliyetlerini yükseltebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Rusya ile olan ticaret ve yatırım ilişkileri göz önüne alındığında, benzer yaptırım riskleri Türk şirketlerini de etkileyebilir. Carlyle anlaşmasının gecikmesi, Batı'nın Rus varlıklarına yönelik tutumunun sertleşebileceğini gösteriyor. Bu durum, Türkiye'nin enerji güvenliği ve dış politikası açısından dikkatle izlenmeli.
