California'da eyaletin en zengin sakinlerine yönelik yüzde 5'lik tek seferlik bir vergi getirilmesini öngören yasa teklifi, destekçilerinin önlemi geri çekmeyi reddetmesi üzerine kasım ayında yapılacak seçimlerde halk oylamasına sunulacak. Teklif, eyaletin milyarderlerinden yaklaşık 22 milyar dolar toplamayı hedefliyor ve bu fonun evsizlikle mücadele ve iklim değişikliği projelerinde kullanılması planlanıyor. Ancak teklif, iş dünyası ve bazı siyasi çevrelerden sert tepki çekti; eleştirmenler verginin zenginleri eyaletten kaçıracağını ve ekonomik büyümeyi olumsuz etkileyeceğini savunuyor. Öte yandan destekçiler, verginin yalnızca 3 milyar doların üzerinde varlığı olan bireyleri kapsadığını ve bu grubun eyaletin gelir dağılımında orantısız bir paya sahip olduğunu belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
California, ABD'deki milyarderlerin en yoğun olduğu eyaletlerden biri. Eyaletin vergi tabanını genişletme arayışı, özellikle pandemi sonrası artan sosyal harcamalar ve bütçe açıkları nedeniyle hız kazandı. Teklif, eyalet meclisinde demokratların çoğunlukta olmasına rağmen, vali Gavin Newsom'un ılımlı çizgisi nedeniyle yasalaşamamıştı. Bu nedenle teklif, doğrudan halk oylamasına gitmek üzere imza toplama sürecine girdi. Eylül 2025'te başlayan kampanyada 1,2 milyon imza toplandı ve teklifin oylamaya girmesi için yeterli sayıya ulaşıldı. Uzlaşma sürecinde, teklif sahipleri ile valilik arasında bir dizi görüşme yapıldı ancak 25 Haziran'da sona eren sürede anlaşma sağlanamadı. Bunun üzerine teklif, kasım oylamasına resmen dahil edildi.
Teklifin detaylarına göre, 3 milyar doların üzerinde net varlığı olan bireyler, varlıklarının yüzde 5'ini tek seferde vergi olarak ödeyecek. Bu vergi, 2026 yılı için geçerli olacak ve toplanan gelirin yarısı evsizlikle mücadele programlarına, diğer yarısı ise iklim değişikliğine uyum ve temiz enerji projelerine aktarılacak. Teklifin mali analizine göre, California'da yaklaşık 60 kişi bu vergi kapsamına giriyor. Bunlar arasında teknoloji devleri, medya patronları ve emlak zenginleri yer alıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
California'daki bu girişim, ABD genelinde artan gelir eşitsizliği ve servet vergisi tartışmalarının bir yansıması olarak görülüyor. Federal düzeyde benzer bir verginin uygulanması uzun süredir tartışılsa da Kongre'de kabul edilmiş değil. Eyalet düzeyinde ise Washington, Oregon ve New York gibi diğer liberal eyaletlerde de benzer teklifler gündemde. Ancak California'nın bu konuda öncü olması, diğer eyaletler için emsal teşkil edebilir. Küresel ölçekte, Fransa, İspanya ve Arjantin gibi ülkelerde servet vergisi uygulamaları bulunuyor. Ekonomistler, California'daki bu deneyin sonuçlarının, özellikle yüksek vergi oranlarının zengin bireylerin göçüne yol açıp açmayacağı konusunda önemli veriler sağlayacağını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'de vergi politikaları ve gelir dağılımı tartışmalarına doğrudan bir örnek teşkil etmese de, küresel ekonomik eğilimler açısından dikkatle izlenmesi gereken bir adım. Türkiye'de de son yıllarda artan yaşam maliyetleri ve gelir eşitsizliği, servet vergisi benzeri uygulamaların gündeme gelmesine neden olabilir. Ancak Türkiye'nin yatırım ortamı ve yabancı sermaye çekme çabaları göz önüne alındığında, böyle bir verginin benimsenmesi kısa vadede olası görünmüyor. California'daki oylamanın sonucu, küresel vergi rekabeti ve yüksek net değerli bireylerin mobilitesi konusunda ipuçları verecek; bu da Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin vergi politikalarını şekillendirirken dikkate almaları gereken bir faktör olacak.
