Küresel enerji fiyatlarındaki tarihi yükseliş, elektrikli araçlara olan talebi beklenmedik şekilde artırırken, Shenzhen merkezli Çinli üretici BYD (Build Your Dreams) bu rüzgarın en güçlü şekilde arkasına aldığı şirket oldu. BYD, nisan ayı itibarıyla Çin iç pazarında satışlarını bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 200'ün üzerinde artırarak, bir dönem gerisinde kaldığı Geely Auto'yu solladı ve ülkenin en büyük otomobil üreticisi unvanını yeniden ele geçirdi. Şirket, küresel enerji krizinin en çetin yaşandığı Avrupa ve Asya pazarlarına yaptığı ihracatı da aynı dönemde üç katına çıkardı.
Petrol Krizi Elektrikli Devrimi Hızlandırdı
Rusya-Ukrayna savaşının ardından Batı yaptırımlarıyla birlikte petrol fiyatlarının varil başına 120 doları aşması, benzinli araç sahiplerinin yakıt masraflarını ikiye katladı. Bu durum, özellikle gelişmekte olan ülkelerde tüketicileri elektrikli araçlara yöneltti. BYD'nin amiral gemisi modelleri olan Han EV ve Yuan Plus, Çin'de nisan ayında sırasıyla 25 bin ve 18 bin adet satarak tüm zamanların en yüksek rakamlarına ulaştı. Analistler, BYD'nin başarısını dikey entegrasyon stratejisine bağlıyor: Şirket kendi bataryalarını (Blade Battery) ve yonga setlerini üretiyor, bu da onu tedarik zinciri kesintilerinden diğer markalara göre daha az etkilenmesini sağlıyor. Ayrıca BYD, nisan ayı içinde Japonya, Avustralya ve Güney Kore'de yeni bayilikler açarak Asya-Pasifik'teki varlığını genişletti.
Öte yandan Geely, içten yanmalı motorlu araçlara olan talebin düşüşü ve elektrikli araç geçişindeki yavaşlık nedeniyle BYD'nin gerisinde kaldı. Geely'nin elektrikli alt markası Zeekr'in lüks segmentteki satışları artmasına rağmen, şirketin toplam satışları BYD'nin yarısına ancak ulaşabildi. Çin'in devlet destekli sübvansiyon politikaları da BYD'nin lehine işledi: Pekin yönetimi, 2023 başında elektrikli araç alımlarında vergi indirimlerini uzatırken, fosil yakıtlı araçlara yönelik teşvikleri kademeli olarak kaldırdı. Bu politikaların doğrudan BYD'nin kitle pazarındaki modellerine yaradığı görülüyor.
Küresel Rekabet ve Sektörün Geleceği
BYD'nin başarısı sadece Çin'le sınırlı değil. Şirket, Avrupa'da Norveç, İsveç ve Almanya pazarlarında hızlı bir büyüme kaydediyor. Özellikle Norveç'te, BYD'nin modeli Atto 3, nisan ayında en çok satan üçüncü elektrikli araç oldu. Uzmanlar, BYD'nin önümüzdeki iki yıl içinde Tesla'yı küresel çapta tahtından edebileceğini öngörüyor. Tesla'nın Mart 2023'te dünya genelinde sattığı 422 bin araca karşılık BYD 420 bin adet satarak aradaki farkı 2 bine indirdi. BYD'nin avantajı, daha düşük fiyatlı modeller sunabilmesi ve Lityum-Demir-Fosfat (LFP) batarya teknolojisindeki liderliği. LFP bataryalar, geleneksel lityum-iyon bataryalara göre daha güvenli ve daha uzun ömürlü olarak kabul ediliyor.
Ancak BYD'nin küresel yükselişi, ticaret engelleriyle de karşılaşabilir. ABD ve Avrupa Birliği, Çin merkezli elektrikli araç üreticilerine yönelik anti-sübvansiyon soruşturmalarını derinleştiriyor. Özellikle AB, Çin elektrikli araçlarının Avrupa pazarında haksız rekabet yarattığı gerekçesiyle gümrük vergilerini artırmayı değerlendiriyor. BYD ise bu riski azaltmak için Avrupa'da bir üretim tesisi kurma planlarını hızlandırmış durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, elektrikli araç dönüşümünde hem üretici hem de tüketici konumunda. Yerli otomobil TOGG'un pazara girişiyle birlikte, BYD'nin Çin'de izlediği dikey entegrasyon modeli Türkiye için önemli bir ders niteliğinde. BYD'nin batarya ve yonga seti üretimindeki başarısı, Türkiye'nin bu alanlarda yerlileşme çabalarına ilham verebilir. Öte yandan, Çin elektrikli araç üreticilerinin küresel pazarda agresif fiyatlandırma yapması, TOGG'un ihracat potansiyelini sınırlayabilir. Türkiye'nin, AB pazarına gümrük avantajıyla tedarikçi olma stratejisi, BYD gibi rakiplerin AB'ye yönelik doğrudan yatırımlarıyla tehdit altına girebilir. Enerji krizi, Türkiye'de benzinli araç sahiplerini mağdur ederken, BYD'nin başarısı elektrikli dönüşümün küresel enerji politikalarına bağımlılığını bir kez daha gözler önüne seriyor.
