Son haftalarda Birleşik Krallık'ta Belfast, Southampton, Londra ve diğer şehirlerde patlak veren göçmen karşıtı protestolar ve sosyal medya üzerinden yayılan nefret söylemi, yalnızca radikal sağcı grupların değil, aynı zamanda büyük teknoloji platformlarının körüklediği bir huzursuzluk olarak dikkat çekiyor. Özellikle Elon Musk'ın sahibi olduğu X (eski Twitter) platformu üzerinden yaptığı paylaşımlar, anti-göçmen duyguları alevlendiriyor. Peki bu tablonun arkasında sadece ideolojik sebepler mi var? Analistlere göre, büyük teknoloji şirketlerinin bu stratejisinin ekonomik ve politik boyutları da bulunuyor.
Platformların Kâr Hırsı ve Düzenleme Korkusu
Elon Musk'ın X platformu, kullanıcı etkileşimini artırmak için tartışmalı içerikleri sık sık öne çıkarıyor. Musk'ın kendi paylaşımları da bu stratejinin bir parçası. Ancak uzmanlar, Musk'ın Birleşik Krallık'taki göçmen karşıtı söylemleri yükseltmesinin ardında, İngiltere'nin Çevrimiçi Güvenlik Yasası (Online Safety Bill) gibi artan düzenleme girişimlerine karşı bir duruş olduğunu belirtiyor. İngiltere, teknoloji devlerine şeffaflık, içerik denetimi ve kullanıcı güvenliği konusunda sıkı kurallar getirmeyi planlıyor. Musk ve diğer teknoloji liderleri, bu tür düzenlemelerin ifade özgürlüğünü kısıtladığını savunarak kendi platformlarındaki kaosu meşrulaştırıyor.
Oxford Üniversitesi'nden siyaset bilimci Prof. Dr. Fiona Mair, büyük teknoloji şirketlerinin kutuplaşma yaratmanın kârlı bir iş modeli olduğunu ifade ediyor. “Öfkeli kullanıcılar daha fazla tıklama, daha fazla etkileşim ve dolayısıyla daha fazla reklam geliri demek. Göçmen karşıtı söylemler, İngiltere'de olduğu gibi toplumsal gerilimlerin yüksek olduğu dönemlerde özellikle virale dönüşüyor ve platformlara milyarlarca dolar kazandırıyor.” diyen Mair, bu sürecin aynı zamanda demokratik süreçlere ve sosyal barışa zarar verdiğini vurguluyor.
Küresel Bir Fenomen: İdeolojiden Öte Ekonomik Motivasyon
Büyük teknoloji şirketlerinin dünya genelinde toplumsal huzursuzlukları körüklemesi, Birleşik Krallık'a özgü bir durum değil. Hindistan'da dini azınlıklara karşı nefret söylemi, Brezilya'da seçim sonrası şiddet olayları ve ABD'de ırkçı protestolar - tüm bu krizlerde sosyal medya platformlarının rolü büyük. Ancak İngiltere örneği, teknoloji şirketlerinin ulusal hükümetlerin düzenleme girişimlerine karşı nasıl bir meydan okuma stratejisi izlediğini gözler önüne seriyor.
İngiltere Başbakanı Rishi Sunak, teknoloji şirketlerinin bu sorumsuz tutumunu eleştirerek “Sanal dünyadaki kutuplaştırıcı politikaların gerçek hayatta şiddete dönüşmesini kabul edemeyiz” açıklamasını yaptı. Buna karşın, Elon Musk'ın “ifade özgürlüğü” savunusu ve İngiltere’nin ‘çöküşte’ bir ülke olduğu yönündeki tweetleri, hükümetin sık sık hedef alınmasına neden oluyor. Teknoloji devlerinin mevcut iş modeli, içerik denetlemesini minimize edip sansüre karşı çıkmayı gerektiriyor; bu da aslında nefret söylemini ve dezenformasyonu teşvik ediyor.
Ekonomist Dr. James Harding, büyük teknoloji şirketlerinin kârlarının büyük kısmını reklam gelirlerinden elde ettiğini hatırlatarak “Bu şirketler, kullanıcıların ekranda kalma süresini artırmak için her türlü provokatif içeriğe izin veriyor. Ancak bunun toplumsal maliyeti, nefret suçları ve siber zorbalık gibi olgularla giderek artıyor. Bu döngüyü kırmak için hükümetlerin teknoloji şirketlerinin kâr modeline müdahale etmesi gerek.” değerlendirmesinde bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Büyük teknoloji şirketlerinin toplumsal huzursuzlukları körüklemesi, küresel bir sorun olarak Türkiye'yi de yakından ilgilendiriyor. Türkiye, sosyal medya düzenlemesi konusunda 5651 sayılı yasa ve ardından gelen sosyal medya yasasıyla kendine özgü bir sistem kurdu. Ancak İngiltere'deki gibi bir tabloyla karşılaşmamak için Türkiye'nin, teknoloji şirketlerinin dezenformasyon ve nefret söylemine karşı daha etkin bir uluslararası işbirliği geliştirmesi gerekiyor. Ayrıca, dijital ekonominin regülasyonu ve yerli sosyal medya platformlarının teşviki, Türkiye'nin dışa bağımlılığını azaltarak kriz dönemlerinde toplumsal barışı koruyabilir. ABD ve AB ile bu konudaki müzakerelerde pozisyon almak da kritik önem taşıyor.
