Küresel iş gücü piyasasında dikkat çekici bir eğilim yaşanıyor: Çalışanlar, belirsizliklerle dolu yeni fırsatlar yerine mevcut pozisyonlarına sıkı sıkıya bağlı kalmayı tercih ediyor. Amerikan Purdue Üniversitesi ve işe alım platformu WerkLabs tarafından ortaklaşa yürütülen geniş çaplı bir araştırma, bu olguyu “Büyük Kalma” (The Big Stay) olarak adlandırıyor. Araştırmaya göre, çalışanların iş tatmini oranları son üç yılın en yüksek seviyesine ulaşmış durumda. Ancak uzmanlar, bu görünürdeki huzurun altında yatan yapısal sorunlara dikkat çekiyor.
İş Tatmini Artıyor Ama Kariyer Durgunluğu Büyüyor
Purdue Üniversitesi İşletme Fakültesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Emily Glassberg Sands liderliğindeki ekip, 2021-2024 yılları arasında 50 bin çalışanın kariyer hareketliliğini ve iş memnuniyetini analiz etti. Çalışmanın bulgularına göre, 2023’te yüzde 68 olan iş memnuniyeti oranı 2024’te yüzde 74’e yükseldi. Bu, pandemi sonrası “Büyük İstifa” dalgasından sonra işverenlerin maaş ve yan hakları artırması sonucu elde edildi. Ancak aynı dönemde, gönüllü işten ayrılma oranları yüzde 22’den yüzde 14’e geriledi. Sands, “Çalışanlar mevcut işlerini bir sığınak olarak görüyor. Ekonomik belirsizlikler, teknolojik dönüşüm ve jeopolitik riskler nedeniyle iş değiştirme cesaretini toplayamıyorlar” diyor.
Oysa bu “sığınak” bir yanılsama olabilir. Harvard Business Review’de yayımlanan ayrı bir analiz, aynı işte beş yıldan uzun süre kalan çalışanların kariyer gelişiminde yüzde 30’luk bir yavaşlama yaşadığını ortaya koydu. Uzmanlar, “Büyük Kalma”nın kısa vadede rahatlatıcı olsa da uzun vadede yetenekleri körelteceğini ve inovasyonu tıkayacağını belirtiyor.
Bölgesel Farklılıklar ve Yükselen Endişeler
Araştırma, bu eğilimin özellikle ABD, İngiltere ve Almanya gibi gelişmiş ülkelerde belirgin olduğunu gösteriyor. Örneğin ABD’de çalışanların yüzde 61’i son bir yıl içinde iş değiştirmeyi düşünmediğini belirtmiş. Ancak gelişmekte olan ülkelerde durum farklı: Hindistan ve Brezilya’da iş değiştirme niyeti yüzde 40’ın üzerinde. WerkLabs CEO’su Dr. Maya Shankar, “Gelişmiş ülkelerde çalışanlar mevcut işlerine ‘altın kelepçeler’ ile bağlı. Sağlık sigortası, emeklilik fonları ve kıdem tazminatı gibi haklar iş değiştirmeyi riskli kılıyor” yorumunu yapıyor.
Öte yandan, “Büyük Kalma”nın ücretler üzerinde de baskı oluşturduğu görülüyor. OECD verilerine göre, 2024’te reel ücret artışı yüzde 1,2’de kalırken çalışanların yüzde 38’i iş yükünün arttığından şikayet ediyor. Uzun çalışma saatleri ve tükenmişlik sendromu sessiz bir tehdit olarak yükseliyor. Bu durum, özellikle yapay zekanın işleri otomatize etmesiyle birlikte, orta vadede işsizlik riskini körükleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de iş gücü piyasası benzer bir “sığınma” eğilimi sergiliyor. Yüksek enflasyon ve döviz kuru belirsizlikleri, çalışanların iş değiştirme cesaretini kırarken; asgari ücret zamları ve kıdem tazminatı düzenlemeleri de mevcut işte kalma motivasyonunu artırıyor. Ancak bu durum, Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu verimlilik artışını ve yeni istihdam yaratma kapasitesini sınırlayabilir. Özellikle genç ve dijital becerilere sahip çalışanların (Z kuşağı) global fırsatlara yönelmesi, beyin göçünü tetikleyebilir. Türkiye’nin rekabetçiliği açısından, iş gücü hareketliliğini teşvik eden, esnek çalışma modellerini ve sürekli eğitimi destekleyen politikalar hayati önem taşıyor.
