Yatırım bankası Bernstein, Amerika'nın en büyük paketli gıda şirketlerine yönelik olumlu görüşünü resmen terk etti. Analist Alexia Howard, yayımladığı bir raporda, artan petrol fiyatlarından obezite tedavisinde devrim yaratan GLP-1 ilaçlarına kadar bir dizi olumsuz faktörün bu sektördeki karlılığı ciddi şekilde tehdit ettiğini belirtti. Howard, Kraft Heinz, Conagra, General Mills gibi devlerin hisseleri için 'al' tavsiyesini 'tut'a düşürdü ve fiyat hedeflerini aşağı yönlü revize etti. Bu hamle, küresel gıda endüstrisinde derin bir kırılmanın işareti olarak yorumlanıyor.
Arka Plan: Enflasyon ve GLP-1 Çifte Darbesi
Bernstein'ın karamsarlığı iki temel sütuna dayanıyor. Birincisi, petrol fiyatlarındaki yükselişin lojistik maliyetlerini artırması. Rusya-Ukrayna savaşı ve OPEC+'ın arz kısıtlamalarıyla yükselen ham petrol, gıda taşımacılığındaki yakıt giderlerini patlatmış durumda. İkincisi ve daha da önemlisi, GLP-1 ilaçları (Ozempic, Wegovy, Mounjaro gibi) obezite tedavisinde çığır açarken, iştah bastırıcı etkileri sayesinde gıda tüketimini azaltıyor. Bu ilaçları kullanan milyonlarca Amerikalı, özellikle abur cubur ve paketli gıdalara yönelik talebi ciddi ölçüde düşürüyor. JPMorgan tahminlerine göre, 2030'a kadar 30 milyon Amerikalı GLP-1 kullanacak ve bu durum paketli gıda satışlarını %10'a kadar düşürebilir.
Howard, raporunda 'Tüketicilerin sağlıklı yaşam trendine yönelmesi ve GLP-1'lerin iştah üzerindeki etkisi, yüksek enflasyonla birleştiğinde, işlenmiş gıda şirketleri için yapısal bir düşüş döngüsünün başlangıcı olabilir' ifadelerini kullandı. Bu görüş, sektördeki diğer analistler tarafından da paylaşılıyor. Örneğin, paketli gıda devi Kraft Heinz, bu yılın ikinci çeyreğinde beklentilerin altında satış rakamları açıkladı ve CEO, tüketicilerin daha ucuz markalara yöneldiğini itiraf etti. Benzer şekilde, dondurulmuş pizza üreticisi Conagra, hacim kayıpları nedeniyle beklenenden düşük brüt kâr marjı bildirdi.
Küresel Boyut: Sektörde Yeniden Yapılanma Kapıda
Bu gelişmeler yalnızca ABD ile sınırlı değil. GLP-1 ilaçları Avrupa ve Asya'da da hızla yaygınlaşıyor. Danimarkalı Novo Nordisk, Wegovy'yi 2023'te İngiltere, Almanya ve İsviçre'de piyasaya sürdü ve talebi karşılamakta zorlanıyor. Küresel gıda devleri Nestlé, Unilever ve PepsiCo da benzer bir durumla karşı karşıya: sağlıklı atıştırmalık ve düşük kalorili ürünlere yönelik talep artarken, geleneksel yüksek şekerli ve yüksek yağlı ürünlerin satışı düşüyor. Bu durum, şirketlerin portföylerini yeniden yapılandırmasına yol açıyor. Örneğin, PepsiCo, 2024'te daha sağlıklı seçenekler sunan Bare Snacks ve Stacy's markalarını satın alarak dönüşüm sinyali verdi. Bernstein'ın karamsarlığı, tüm bu küresel eğilimlerin bir yansıması olarak görülüyor.
Öte yandan, yükselen petrol fiyatları yalnızca lojistik değil, aynı zamanda gıda hammaddesi maliyetlerini de artırıyor. Mısır, buğday ve soya fasulyesi gibi temel girdilerin fiyatları, enerji yoğun üretim süreçleri nedeniyle petrole bağımlı. Bu durum, özellikle gelişmekte olan ülkelerde gıda enflasyonunu körükleyerek tüketici talebini daha da zayıflatıyor. Küresel gıda fiyat endeksi (FAO), 2023 sonbaharından bu yana yatay seyretse de, jeopolitik riskler ve iklim değişikliği nedeniyle tekrar yükselişe geçebilir. Bernstein'ın analizi, bu çok boyutlu krizin paketli gıda şirketlerini nasıl sıkıştırdığını ortaya koyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, benzer bir sıkışmanın eşiğinde. Yerel paketli gıda üreticileri (Ülker, Eti, Şölen, vb.) artan enerji ve hammadde maliyetleriyle boğuşurken, GLP-1 ilaçları Türkiye'de de yaygınlaşıyor. Sağlık Bakanlığı'nın onayladığı Ozempic marka semaglutid, diyabet tedavisi dışında kilo verme amacıyla da kullanılıyor. Bu durum, özellikle bisküvi, çikolata ve gofret gibi yüksek şekerli ürünlerde talep düşüşüne yol açabilir. Ayrıca, Türk lirasındaki devalüasyon ve yüksek enflasyon, tüketicileri daha ucuz ve sağlıklı alternatiflere yöneltiyor. Bernstein'ın ABD'ye odaklanan analizi, Türk gıda şirketleri için de bir uyarı niteliği taşıyor: sağlıklı ürünlere geçiş yapmayan ve maliyetleri kontrol edemeyen firmalar, artan rekabette geride kalabilir.
