Dünya sağlık otoriteleri, 2019 yılından bu yana ilk kez bunama (demans) önleme kılavuzunda kapsamlı bir güncelleme yaptı. ABD merkezli sağlık kurumlarının ortak çalışmasıyla hazırlanan yeni rehber, Alzheimer ve diğer demans türlerine yakalanma riskini azaltmak için kanıta dayalı yeni öneriler sunuyor. Dünya genelinde 55 milyondan fazla kişiyi etkileyen bu nörodejeneratif hastalıklara karşı mücadelede, erken teşhis ve yaşam tarzı düzenlemeleri ön plana çıkıyor.
Güncellenen Kılavuzda Neler Var?
Yeni kılavuz, özellikle orta yaş grubundaki bireyleri hedef alıyor. Araştırmalar, demans vakalarının yaklaşık yüzde 40'ının önlenebilir risk faktörlerine bağlı olduğunu gösteriyor. Bu faktörler arasında hipertansiyon, diyabet, obezite, fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı ve depresyon yer alıyor. Güncellenen rehberde, kan basıncı kontrolünün daha erken yaşlarda başlaması gerektiği vurgulanıyor. Ayrıca işitme kaybının erken tedavisi, sosyal izolasyonun azaltılması ve uyku düzeninin iyileştirilmesi de yeni eklenen önlemler arasında.
Uzmanlar, özellikle 45-65 yaş arasındaki bireylerin düzenli sağlık kontrollerini ihmal etmemesi gerektiğini belirtiyor. Kılavuzda yer alan bir diğer önemli değişiklik ise zihinsel aktivitelerin teşviki. Yeni araştırmalar, ikinci bir dil öğrenmenin, enstrüman çalmanın veya bulmaca çözmenin beyin rezervini artırarak demans başlangıcını geciktirebileceğini ortaya koyuyor.
Küresel Sağlık Politikalarına Etkisi
Bu güncelleme, sadece bireysel önlemleri değil, aynı zamanda ulusal sağlık politikalarını da etkileyecek nitelikte. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, demans her yıl 10 milyon yeni vaka ile küresel bir halk sağlığı krizine dönüşüyor. Gelişmiş ülkelerde yaşlanan nüfusla birlikte demans bakım maliyetlerinin 2030 yılına kadar 2 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. Yeni kılavuz, bu maliyetleri azaltmak için önleyici sağlık hizmetlerine yatırım yapılması gerektiğini vurguluyor. ABD Sağlık Bakanlığı, kılavuzun uygulanması için eyaletlere ek fonlar sağlayacağını duyurdu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de 65 yaş üstü nüfusun toplam nüfusa oranı yüzde 10'u aşmış durumda ve bu oranın önümüzdeki 20 yılda yüzde 20'ye çıkması bekleniyor. Demans, özellikle Alzheimer tipi, Türkiye'de yaklaşık 600 bin kişiyi etkiliyor. Yeni kılavuz, Türkiye'nin sağlık politikaları açısından önemli bir referans oluşturabilir. Ancak mevcut durumda birinci basamak sağlık hizmetlerinde demans taramasının yaygın olmaması, erken teşhis önünde engel teşkil ediyor. Türkiye'nin, ABD ve AB ülkeleri gibi ulusal demans stratejisi oluşturması ve risk faktörleriyle mücadele için toplum temelli programları hayata geçirmesi gerekiyor. Ayrıca, işitme cihazı gibi yardımcı teknolojilere erişimin artırılması sosyal izolasyonu azaltarak demans riskini düşürebilir.
