Küresel buğday fiyatları, Rusya ile Ukrayna arasındaki saldırıların şiddetlenmesi ve dünyanın en büyük iki buğday ihracatçısının sevkiyat beklentilerini olumsuz etkilemesiyle ikinci gün üst üste yükseliş kaydetti. Chicago Ticaret Borsası'nda (CBOT) buğday vadeli işlemleri, artan arz endişeleriyle yüzde 2'nin üzerinde değer kazanarak bushel başına 5,85 dolara ulaştı. Analistler, Rusya'nın Ukrayna'nın Odessa ve Çornomorsk limanlarına yönelik son haftalarda yoğunlaştırdığı füze ve insansız hava aracı saldırılarının, tahıl koridoru anlaşmasının geleceğini belirsizliğe sürüklediğini vurguluyor.
Karadeniz'de artan gerilim arzı tehdit ediyor
Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşın seyrindeki değişim, özellikle Karadeniz'deki tahıl ihracat rotalarını hedef alıyor. Ukrayna Tarım Bakanlığı verilerine göre, son iki haftada ülkenin tahıl ihracatı bir önceki döneme göre yaklaşık yüzde 30 azaldı. Rus yetkililer ise, sözde tahıl koridoru anlaşmasının uzatılmasına yönelik şartlarının kabul edilmediğini belirterek, yeni saldırıların sinyalini verdi. Bu durum, Mısır, Türkiye, Bangladeş ve Endonezya gibi buğday ithalatında büyük ölçüde bu iki ülkeye bağımlı olan ülkeleri doğrudan etkiliyor.
Uluslararası Tahıl Konseyi (IGC) verilerine göre, Rusya ve Ukrayna birlikte küresel buğday ihracatının yaklaşık dörtte birini gerçekleştiriyor. Rusya'nın buğday ihracatı geçen sezon 45 milyon ton seviyesine ulaşırken, Ukrayna'nın ihracatı 20 milyon ton civarında. Karadeniz'deki bu hacmin risk altında olması, küresel gıda enflasyonu ve gıda güvenliği endişelerini yeniden alevlendiriyor. Bu durum, özellikle gelişmekte olan ülkelerde toplumsal huzursuzluk yaratma potansiyeli taşıyor.
Piyasalar ve küresel gıda güvenliği
Buğday fiyatlarındaki artış, sadece vadeli işlemlerle sınırlı kalmıyor. Mısır, Cezayir ve Çin gibi büyük alıcı ülkeler, alternatif tedarikçilere yönelik arayışlarını hızlandırdı. Avrupa Birliği ülkeleri, özellikle Fransa ve Romanya, buğday ihracatında kısa vadeli kazanımlar elde edebilir ancak arz kısıtları nedeniyle bu ülkelerin fiyatları yüksek tutması bekleniyor. Küresel gıda fiyat endeksi, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre son üç aydır istikrarlı bir düşüş eğilimindeydi; buğday fiyatlarındaki son yükseliş, bu eğilimi tersine çevirebilir.
Uzmanlar, Karadeniz'deki gerilimin tırmanması durumunda buğday fiyatlarının psikolojik sınır olan bushel başına 6 doları aşabileceğini öngörüyor. Bu durum, küresel ekmek, makarna ve hayvan yemi fiyatlarını doğrudan etkileyerek 2022'de yaşanan gıda enflasyonu krizine benzer bir tablo oluşturabilir. Dünya Bankası, 2024 yılı gıda fiyat raporunda buğday fiyatlarının yüksek dalgalanma potansiyeline dikkat çekmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, buğday ithalatında önemli bir aktör olmasının yanı sıra un ve makarna ihracatında da küresel bir oyuncu. Karadeniz'deki istikrarsızlık, Türkiye'nin tahıl ithalat maliyetlerini artırarak gıda enflasyonunu yukarı çekebilir. Öte yandan Türkiye'nin un ihracatı için kullandığı buğdayın büyük bölümü Rusya ve Ukrayna'dan temin ediliyor; bu nedenle arz kesintileri, ihracat gelirlerini olumsuz etkileyebilir. Diplomatik açıdan Türkiye, tahıl koridoru anlaşmasının yeniden canlandırılmasında kilit rol oynamaya devam ediyor. Ancak Rusya'nın artan talepleri karşısında Türkiye'nin denge politikası, hem ticari hem stratejik açıdan daha kritik bir hal alıyor.
