İngiltere’de hanehalkı elektrik faturaları, hükümetin KDV’yi sıfırlama kararına rağmen Avrupa’nın en yüksekleri arasında yer alıyor. Başbakanlık ofisi tarafından yapılan açıklamada, konutlarda kullanılan elektrik için yüzde 5 olan KDV oranının acilen sıfıra indirildiği duyuruldu. Ancak bu adım, tüketicilerin Avrupa’daki emsallerine göre neredeyse iki kat daha fazla ödemesine neden olan yapısal sorunları çözmekten uzak. Uzmanlar, yüksek fiyatların arkasında üç ana faktör olduğunu belirtiyor: doğalgaza aşırı bağımlılık, eskiyen enerji altyapısı ve piyasa mekanizmasındaki marjinal fiyatlandırma sistemi.
Doğalgaza bağımlılık ve karbon fiyatları
İngiltere’de elektrik üretiminin yüzde 40’ından fazlası doğalgaz santrallerinde gerçekleşiyor. Kuzey Denizi’ndeki gaz rezervlerinin azalması ve LNG ithalatının küresel piyasa dalgalanmalarına açık olması, fiyatları yukarı çekiyor. Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Avrupa’da gaz fiyatlarının fırlaması, İngiltere’yi de derinden etkiledi. Ayrıca İngiltere, AB üyesi olmamasına rağmen karbon emisyonu ticareti sistemine benzer bir mekanizmaya sahip. Karbon izin fiyatları yükseldikçe, elektrik üreticileri bu maliyeti tüketiciye yansıtıyor. Fransa gibi nükleer enerji ağırlıklı ülkeler veya Norveç gibi hidroelektrik zengini devletler bu dalgalanmalardan daha az etkilenirken, İngiltere’nin fosil yakıtlara bağımlı yapısı kırılganlığı artırıyor.
Eski enerji santrallerinin bakım maliyetleri ve yenilenebilir enerjiye geçişteki yatırım eksiklikleri de fiyatları yukarı itiyor. Rüzgar ve güneş enerjisi kapasitesi artsa da, bu kaynakların kesintili yapısı nedeniyle depolama ve yedek kapasite ihtiyacı maliyetleri artırıyor. Ayrıca şebeke altyapısının yenilenmesi için gereken yatırımlar, faturalara ek yük olarak yansıyor.
Marjinal fiyatlandırma sistemi
İngiltere elektrik piyasasında “marjinal fiyatlandırma” sistemi uygulanıyor. Bu sistemde en pahalı üretim kaynağı (genellikle gaz santralleri), tüm piyasa fiyatını belirliyor. Yani rüzgar veya nükleer gibi düşük maliyetli kaynaklar üretim yapsa bile, tüketici gaz santralinin belirlediği yüksek fiyatı ödüyor. Bu mekanizma, yenilenebilir enerjinin artmasına rağmen faturaların düşmemesinin başlıca nedeni. Avrupa Birliği bu sistemi reforme etmek için adımlar atarken, İngiltere Brexit sonrası kendi yol haritasını oluşturmak zorunda kaldı. Ancak hükümet henüz marjinal fiyatlandırmadan vazgeçmeyeceğini sinyalledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de de elektrik fiyatları son yıllarda enflasyon ve döviz kuru baskılarıyla hızla yükselmiştir. İngiltere’nin deneyimi, enerji ithalatındaki bağımlılığın ve piyasa mekanizmasının tüketiciye yansıyan maliyetleri artırabileceğini göstermektedir. Türkiye’nin yerli kömür, yenilenebilir enerji ve nükleer santral (Akkuyu) yatırımları, uzun vadede dışa bağımlılığı azaltma potansiyeli taşımaktadır. Ancak marjinal fiyatlandırma benzeri sistemler ve altyapı yatırımlarının finansmanı, fiyat istikrarı için dikkatle yönetilmelidir. Ayrıca Brexit’in enerji politikalarında yarattığı bağımsızlık/kırılganlık ikilemi, Türkiye’nin AB ile enerji entegrasyonu tartışmalarında dikkate alınması gereken bir örnektir. Küresel enerji krizinde ithalata bağımlı ülkelerin ortak sorunları, Türkiye’nin de arz güvenliği ve fiyat istikrarı önlemlerini hızlandırmasını zorunlu kılmaktadır.
