Bir podcast sunucusu olarak her gün ayrılığın her iki tarafından insanlarla konuşuyorum. Referandumdan on yıl sonra, kimin yoluna devam ettiği açıkça görülüyor. Hayal edin, hayatınızın geri kalanında birlikte olmayı beklediğiniz biri tarafından terk edildiniz. Ayrılık acı. Lojistik, eski eşinizle ortak mal paylaşımı, çocuklar varsa velayet düzenlemeleri gibi karmaşık. Tam bir yıl boyunca hiç konuşmuyorsunuz, sonra birbirinize kısa, resmi e-postalar yazıyorsunuz. Arada bir, bir doğum gününde ya da yıldönümünde gözyaşlarına boğuluyorsunuz. Zaman geçiyor, ama siz hâlâ paylaştığınız iyi günleri, anlaşmazlıklarınızı, birbirinize verdiğiniz sözleri düşünüyorsunuz. Sonra, bir parti sohbetinde yeni tanıştığınız birine, "Aslında bir ilişkim vardı, çok ciddiydi" diye anlatmaya başlıyorsunuz. O da size dönüp diyor ki: "Biliyor musun, o eski sevgilinle tanıştım. Yeni bir sevgilisi var, çok mutlu görünüyor. Sanırım seni hiç düşünmüyor." İşte Britanya'nın Avrupa Birliği ile ilişkisi tam olarak bu. Bir taraf (Britanya) hâlâ o eski günlere takılıp kalmış durumda; diğer taraf (AB) ise yeni bir hayat kurmuş, mutlu ve artık geriye bakmıyor.
Ayrılığın Ardından On Yıl
23 Haziran 2016'da Britanya, AB'den ayrılma yönünde oy kullandı. O gece, sonuçlar netleştiğinde, ülke şok içindeydi. Takip eden yıllar, siyasi krizler, istifalar, sayısız müzakere ve ardından gelen pandemi ile geçti. Brexit nihayet 31 Ocak 2020'de gerçekleşti, ancak geçiş dönemi 31 Aralık 2020'ye kadar sürdü. Resmi olarak ayrılalı beş yıl oldu, referandumun üzerinden ise neredeyse on yıl geçti. Bu on yıl boyunca Britanya, AB ile olan ilişkisini yeniden tanımlamaya çalıştı; ancak toplumsal ve siyasi olarak hâlâ bu ayrılığın yasını tutuyor gibi görünüyor. Öte yandan AB, Britanya olmadan yoluna devam etti. Birlik, yeni ticaret anlaşmaları imzaladı, iklim değişikliği ve dijital dönüşüm gibi konularda ortak politikalar geliştirdi. Britanya ise ticaret engelleri, personel sıkıntısı ve Kuzey İrlanda protokolü gibi sorunlarla boğuşuyor. Anketler, Britanyalıların çoğunluğunun artık Brexit'in bir hata olduğunu düşündüğünü gösteriyor, ancak siyasi irade geri dönüş için yeterli değil.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Britanya'nın AB'den ayrılışı, yalnızca iki tarafı değil, tüm dünya dengelerini etkiledi. AB, Britanya'nın ayrılmasıyla birlikte daha homojen bir yapıya kavuştu; ancak ekonomik ve diplomatik olarak bir süper güç kaybetti. Britanya ise küresel bir ticaret ülkesi olma iddiasını sürdürüyor, ancak AB pazarına erişimdeki kısıtlamalar, özellikle hizmet sektöründe olumsuz etkiler yarattı. ABD ile ticaret anlaşması umutları gerçekleşmedi, Çin ile ilişkiler ise karmaşık. Öte yandan, AB ile Britanya arasındaki ilişkiler, Rusya-Ukrayna savaşı ve iklim değişikliği gibi ortak tehditler karşısında iş birliğini zorunlu kılıyor. Savunma alanında Britanya ve AB, NATO çatısı altında iş birliği yapıyor, ancak diplomatik alanda zaman zaman sürtüşmeler yaşanıyor. Sonuç olarak, Britanya'nın AB'ye olan özlemi, stratejik bir çıkmaza dönüşmüş durumda: ne tam olarak entegre olabiliyor ne de tamamen bağımsız hareket edebiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Britanya'nın AB ile inişli çıkışlı ilişkisi, Türkiye'nin AB perspektifi açısından dolaylı da olsa önemli ipuçları taşıyor. AB'nin Britanya'dan ayrıldıktan sonra daha bütünleşmiş bir yapıya bürünmesi, Türkiye'nin üyelik sürecinde karşılaştığı zorlukları daha da ağırlaştırabilir; zira Birlik, genişleme konusunda daha ihtiyatlı hale geldi. Öte yandan, Britanya'nın AB ile ticaret ve güvenlik alanındaki iş birliğini sürdürme çabası, Türkiye'nin de AB ile benzer bir "imtiyazlı ortaklık" modeli arayışını gündeme getirebilir. Ancak Türkiye'nin jeopolitik konumu ve demografik yapısı, Britanya'dan farklı dinamikler içerdiğinden, birebir kıyaslama yapmak doğru olmayacaktır. Yine de, bu süreç Türkiye'ye AB ile ilişkilerinde esneklik ve pragmatizmin önemini göstermektedir.
