BRICS ülkeleri liderleri, 26 Mart Pazar günü Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi'de düzenlenen zirvenin ikinci gününde bir araya gelerek "kapsayıcı küresel büyüme" konusunu ele aldı. Çin, Rusya ve Hindistan'ın yanı sıra Brezilya ve Güney Afrika'yı da kapsayan beş ülkenin temsilcileri, Orta Doğu'da sükunet çağrısı yapan ortak bir açıklamaya imza attı. Hindistan Başbakanı Narendra Modi, zirvenin açılışında yaptığı konuşmada, BRICS ülkelerinin küresel ekonomik yönetişimde daha fazla söz sahibi olması gerektiğini vurguladı.
Zirvenin Arka Planı
BRICS, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika'nın baş harflerinden oluşan bir kısaltma olup, 2009'dan bu yana yıllık zirvelerle bir araya gelen yükselen ekonomileri temsil ediyor. Grubun amacı, Batılı ülkelerin domine ettiği uluslararası finans kurumlarında reform yapılmasını sağlamak ve gelişmekte olan ülkelerin sesini duyurmak. Bu yılki zirve, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali nedeniyle Batı ile artan gerilim ve küresel enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların gölgesinde gerçekleşiyor. Hindistan, zirveye ev sahipliği yaparak hem diplomatik ağırlığını artırmayı hem de Rusya ile Batı arasında denge politikası izlemeyi hedefliyor.
Zirvede ele alınan ana başlıklar arasında ticaretin yerel para birimleriyle yapılması, yeni bir kalkınma bankası aracılığıyla altyapı yatırımlarının finanse edilmesi ve gıda ile enerji güvenliği yer aldı. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, toplantıda yaptığı konuşmada, "tek taraflı yaptırımların ve korumacılığın küresel büyümeyi tehdit ettiğini" belirterek çok taraflılık çağrısı yaptı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise Batı'nın yaptırımlarına rağmen BRICS ülkeleriyle ticaretin arttığını ve ruble ile yuan üzerinden yapılan işlemlerin genişlediğini ifade etti.
Öte yandan, Orta Doğu'daki gelişmeler zirvenin önemli gündem maddelerinden biriydi. Liderler, bölgede artan tansiyonun küresel enerji arzını tehdit ettiğini ve diplomatik çözüm gerektiğini belirten ortak bir bildiri yayınladı. Hindistan, İsrail ve Filistin arasındaki çatışmalarda arabuluculuk yapmaya istekli olduğunu yineledi.
Küresel ve Bölgesel Boyut
BRICS ülkeleri, dünya nüfusunun %40'ından fazlasını ve küresel GSYİH'nın yaklaşık %25'ini temsil ediyor. Son yıllarda grup, Batı'nın ekonomik ve siyasi hegemonyasına karşı bir alternatif blok olarak görülüyor. Özellikle Çin ve Rusya, ABD liderliğindeki uluslararası düzene meydan okumak için BRICS'i bir platform olarak kullanıyor. Hindistan ise hem Batı ile ilişkilerini koruyup hem de BRICS içinde aktif rol alarak çok yönlü diplomasi yürütüyor.
Zirvede alınan kararlar arasında, üye ülkeler arasında ticaretin yerel para birimleriyle yapılmasının teşvik edilmesi ve BRICS Yeni Kalkınma Bankası'nın sermayesinin artırılması bulunuyor. Bu adımlar, doların küresel hakimiyetini zayıflatmayı amaçlıyor. Ayrıca, iklim değişikliğiyle mücadele ve yeşil enerji yatırımları da görüşülen konular arasındaydı.
Uzmanlar, BRICS'in ekonomik işbirliğini derinleştirmesinin küresel ekonomik mimariyi etkileyebileceğini ancak üyeler arasındaki siyasi farklılıkların (örneğin Hindistan-Çin sınır anlaşmazlıkları) uzun vadeli uyumu zorlaştırabileceğini belirtiyor. Yine de zirve, gelişmekte olan ülkelerin çok kutuplu bir dünya düzenindeki iddiasını göstermesi açısından önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
BRICS zirvesi, Türkiye'nin dış ekonomik ilişkileri ve jeopolitik konumu açısından dolaylı da olsa önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, BRICS'e üye olmasa da son yıllarda bu grupla diyalogunu artırma ve özellikle Rusya, Çin ve Hindistan ile ticaretini genişletme arayışında. Zirvede yerel para birimleriyle ticaretin teşvik edilmesi, Türkiye'nin dış ticaretinde TL kullanımını yaygınlaştırma hedefleriyle örtüşüyor. Ayrıca, Orta Doğu'da sükunet çağrısı, Türkiye'nin bölgesel istikrar arayışını destekler nitelikte. Ancak BRICS içindeki Çin-Rusya ekseninin Batı karşıtı söylemi, Türkiye'nin NATO üyeliği ve AB ile ilişkileri bağlamında dikkatli bir denge politikası izlemesini gerektiriyor. Zirvede alınacak ekonomik kararlar, Türkiye'nin enerji ithalatı ve altyapı yatırımları için alternatif finansman kaynakları yaratabilir.
