BRICS ülkeleri, Avrupa Birliği'nin (AB) karbon sınır düzenleme mekanizmasını (CBAM) sert bir dille eleştirerek, gelişmekte olan ülkelere iklim değişikliğiyle mücadele ve uyum konusunda daha fazla uluslararası finansman sağlanması çağrısında bulundu. Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika'dan oluşan BRICS bloğu, yaptığı ortak açıklamada, AB'nin tek taraflı olarak uygulamaya koyduğu karbon vergisinin gelişmekte olan ekonomilere haksız bir yük getirdiğini ve küresel ticaret kurallarını zedelediğini vurguladı.
Karbon Vergisinin Arka Planı ve BRICS'in Tepkisi
AB'nin 2023'te yürürlüğe giren ve kademeli olarak uygulanan CBAM'ı, AB'ye ithal edilen çelik, çimento, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen gibi yüksek karbon yoğunluklu ürünlere, üretim sürecinde salınan karbon miktarına göre ek vergi getiriyor. Amaç, AB içinde sıkı çevre standartlarına uyan üreticilerin, daha gevşek kurallara tabi ithal ürünler karşısında rekabet dezavantajı yaşamasını önlemek ve karbon kaçağını engellemek. Ancak BRICS ülkeleri, bu düzenlemenin gelişmekte olan ülkelerin sanayileşme çabalarını cezalandırdığını ve iklim adaletsizliğine yol açtığını savunuyor.
BRICS'in ortak açıklamasında, gelişmiş ülkelerin iklim finansmanı taahhütlerini yerine getirmediği hatırlatılarak, 2020'ye kadar yıllık 100 milyar dolar sağlama sözünün tutulmadığı belirtildi. Ayrıca, mevcut finansmanın büyük ölçüde kredilerden oluştuğu ve gelişmekte olan ülkelerin borç yükünü artırdığı ifade edildi. BRICS, iklim uyum fonlarının hibe bazlı olması gerektiğini ve teknoloji transferinin önündeki engellerin kaldırılmasını talep etti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
BRICS'in bu çıkışı, küresel iklim müzakerelerinde Kuzey-Güney ayrımının derinleştiğini gösteriyor. AB, CBAM'ı iklim hedefleriyle uyumlu bir araç olarak savunurken, gelişmekte olan ülkeler bunu bir ticaret engeli ve korumacılık aracı olarak görüyor. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarıyla uyumluluğu tartışmalı olan CBAM, özellikle Çin, Hindistan ve Güney Afrika gibi ihracatçı ülkeleri doğrudan etkiliyor. Çin, karbon piyasası mekanizmalarını güçlendirerek yanıt vermeye çalışırken, Hindistan kömür kullanımına devam edeceğini ve gelişme hakkını kullanacağını yineliyor.
Uzmanlar, CBAM'ın gelişmekte olan ülkelerin yeşil teknolojiye geçişini hızlandırabileceğini ancak finansman ve teknoloji desteği olmadan bunun zor olduğunu belirtiyor. BRICS'in çağrısı, yaklaşan COP toplantılarında iklim finansmanının ana gündem maddesi olacağını gösteriyor. Ayrıca, BRICS ülkeleri kendi aralarında yeşil teknoloji işbirliğini ve ortak karbon piyasası oluşturmayı planlıyor. Bu gelişme, küresel iklim yönetişiminde çok kutuplu bir yapının güçlendiğine işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem AB'ye ihracat yapan hem de BRICS ile ilişkilerini geliştiren bir ülke olarak CBAM'dan doğrudan etkileniyor. AB'nin karbon vergisi, Türkiye'nin çelik, çimento ve alüminyum ihracatına ek maliyet getirebilir. Türkiye, kendi emisyon ticaret sistemini kurma ve yeşil mutabakat sürecine uyum sağlama çalışmalarını hızlandırmalı. Öte yandan, BRICS'in iklim finansmanı çağrısı, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için uyum fonlarından daha fazla pay alma fırsatı yaratabilir. Türkiye, hem AB ile diyalog hem de BRICS ile işbirliği kanallarını kullanarak dengeli bir politika izlemeli.
