Brezilya hükümeti, ülkenin tıbbi-endüstriyel kompleksini canlandırmak amacıyla aşı araştırma ve üretimine rekor düzeyde kaynak aktarıyor. Latin Amerika'nın en büyük ekonomisi, COVID-19 salgını sırasında ortaya çıkan bağımlılık sorunlarını aşmak ve yerli üretim kapasitesini artırmak için kapsamlı bir strateji yürütüyor. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, 2024-2026 dönemi için ayrılan bütçe, önceki üç yıla kıyasla yüzde 40 artışla 12 milyar reali (yaklaşık 2,4 milyar dolar) buluyor.
Sağlıkta bağımsızlık arayışı
Brezilya'nın aşı konusundaki bu ısrarı, pandemi sırasında yaşanan tedarik krizlerine dayanıyor. Ülke, 2020'de aşıya erişimde büyük zorluk çekmiş; Covax programı ve Çin, ABD gibi ülkelerle yaptığı anlaşmalara rağmen yeterli dozu zamanında elde edememişti. Bu deneyim, Brezilya yönetimini kendi aşı üretim tesislerini kurmaya ve Ar-Ge'ye yoğun yatırım yapmaya itti. Butantan Enstitüsü ve Fiocruz vakfı gibi devlet kurumları, yeni aşı türleri üzerinde çalışıyor. Özellikle dengue ve sarıhumma gibi tropikal hastalıklara karşı yerli aşı geliştirme projeleri hızlandırıldı.
Ekonomik boyut da göz ardı edilemez. Brezilya, aşı üretiminde kendi kendine yeterli hale gelerek hem ithalat faturasını düşürmeyi hem de sağlık sektöründe ihracatçı konumuna yükselmeyi hedefliyor. Hükümet, özel sektörle işbirliği içinde yeni biyoteknoloji parkları kuruyor ve uluslararası ilaç şirketlerini üretim tesislerini Brezilya'ya taşımaya teşvik ediyor. Bu politikaların işsizliği azaltması ve yüksek nitelikli istihdam yaratması bekleniyor.
Küresel ve bölgesel yansımalar
Brezilya'nın aşı hamlesi, yalnızca iç pazarı değil, aynı zamanda Güney Amerika ve Afrika'daki diğer ülkeleri de etkiliyor. Brezilya, İspanyolca konuşan komşularına düşük maliyetli aşı tedarik etmeyi planlıyor. Bu, bölgesel sağlık diplomasisinde Brezilya'nın elini güçlendiriyor. Ayrıca, Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) aşı eşitsizliğiyle mücadele hedefleriyle örtüşen bu adım, Brezilya'ya uluslararası arenada itibar kazandırıyor. Ancak eleştirmenler, bu yatırımların kısa vadede bütçe açığını artırabileceğini ve sağlık sistemindeki diğer acil ihtiyaçları ihmal edebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brezilya'nın aşı bağımsızlığı hedefi, Türkiye için de önemli dersler içeriyor. Türkiye, salgın döneminde benzer tedarik sorunları yaşamasa da, yerli aşı geliştirme konusunda TURKOVAC gibi projelerle adımlar attı. Brezilya deneyimi, kamu-özel sektör işbirliğinin ve Ar-Ge yatırımlarının kritik önemini vurguluyor. Ayrıca, Brezilya'nın tropikal hastalıklara odaklanması, Türkiye'nin Kovid-19 sonrası farklı hastalıklara karşı da aşı kapasitesini çeşitlendirmesi gerektiğini gösteriyor. Küresel sağlık tedarik zincirlerinin kırılganlığı, her iki ülkeyi de stratejik bağımsızlık arayışına itiyor. Türkiye, Brezilya ile işbirliği potansiyeli taşıyan bir ortak olarak, özellikle aşı teknolojisi transferi alanında diyaloğu artırabilir.
