Kuzey Brezilya'nın Amazon bölgesindeki Belém kenti, iki yıl önce tarihinin en kötü dang humması salgınıyla sarsıldı. 2024'te şehirde 17 binden fazla vaka kaydedildi ve hastaneler dolup taştı. Ancak belediye yönetiminin başlattığı kapsamlı ve kararlı mücadele programı sayesinde vaka sayıları bugün yüzde 90 oranında azaldı. Dünya Sağlık Örgütü'nün verilerine göre, iklim değişikliğinin etkisiyle dang humması küresel olarak yayılırken, Belém'in bu başarısı, özellikle sivrisinek kaynaklı hastalıklarla mücadelede yetersiz kalan ABD şehirleri için önemli dersler içeriyor. Bu deneyim, kentsel sağlık politikalarının yeniden şekillendirilmesine de ışık tutuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Belém, Amazon Nehri'nin döküldüğü bölgede, sıcak ve nemli iklimiyle sivrisinekler için ideal bir üreme alanı. 2024 salgınında şehirdeki sağlık sistemi çökme noktasına geldi; hastanelerde yatak bulmak imkânsız hale geldi. Belediye, bu krizin ardından alarm vererek sivrisineklerle mücadelede köklü bir değişime gitti. Yeni program, sadece ilaçlama yapmak yerine, halkın katılımını ve çevresel düzenlemeleri esas alıyor.
Belediye, 27 bin bölgeyi kapsayan bir haritalama çalışması yürüttü; ekipler, ev ev dolaşarak sivrisineklerin ürediği durgun suları tespit edip ortadan kaldırdı. Ayrıca, bine yakın sağlık çalışanı, mahalle sakinlerine dang humması belirtileri ve korunma yöntemleri hakkında eğitim verdi. Belém Belediye Başkanı İgor Normando, "Toplumun desteği olmadan bu mücadeleyi kazanamazdık" diyerek halkın katılımının önemini vurguladı.
Programın bir diğer ayağı da teknolojik yenilikler oldu. Şehir, sivrisineklerin yoğun olduğu bölgeleri tespit etmek için insansız hava araçlarından ve mobil uygulamalardan yararlandı. Vatandaşlar, telefonlarına indirdikleri uygulama aracılığıyla evlerinde görülen sivrisinekleri anında yetkililere bildirebiliyor. Ayrıca, steril böcek tekniği gibi biyolojik mücadele yöntemleri de kullanılmaya başlandı. Bu yöntemle, laboratuvarda kısırlaştırılan erkek sivrisinekler doğaya salınarak popülasyonun yayılması engelleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Dang humması, sadece Brezilya'nın değil, tüm Latin Amerika'nın ve dünyanın gündeminde. İklim değişikliği, artan sıcaklıklar ve düzensiz yağışlarla birlikte sivrisineklerin yaşam alanlarını genişletiyor; bu da hastalığın yeni bölgelere yayılmasına neden oluyor. Amerika kıtasında son iki yılda vaka sayılarında yüzde 300'ün üzerinde bir artış yaşandı. Brezilya Sağlık Bakanlığı'nın verilerine göre, ülkede 2024'te 6 milyondan fazla dang humması vakası görüldü. Bu durum, kentlerde sürdürülebilir hastalık kontrol stratejilerinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
Belém'in başarısı, uluslararası sağlık otoritelerinin dikkatini çekti. Pan Amerikan Sağlık Örgütü, kentin deneyimini diğer ülkelere örnek gösterdi. ABD'de ise Florida ve Texas gibi eyaletler, yerel dang vakalarındaki artışla karşı karşıya. Uzmanlar, Belém'in modelinin ABD şehirleri için uyarlanabilir olduğunu belirtiyor. Ancak bu tür programların başarılı olması için uzun vadeli siyasi irade ve halkın katılımı şart.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu haber Türkiye'yi doğrudan ilgilendirmese de, iklim değişikliğinin halk sağlığı üzerindeki etkileri açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, Akdeniz iklimi ve artan sıcaklıklarla birlikte batı bölgelerinde sivrisinek kaynaklı batı nil virüsü ve sıtma gibi hastalıkların riskini taşıyor. Belém'in başarılı belediye düzeyindeki mücadele modeli, Türkiye'deki yerel yönetimlere ilham kaynağı olabilir; özellikle kentsel alanlarda sivrisinek popülasyonunu kontrol altına almak ve halkı bilinçlendirmek önem taşıyor. Ayrıca, bu deneyim, Türkiye'nin tropikal hastalıklarla mücadele kapasitesini artırması ve küresel sağlık güvenliği iş birliğine katkı sağlaması gerektiğini hatırlatıyor.
