Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılma kararının üzerinden tam on yıl geçti. 23 Haziran 2016'da yapılan referandumda yüzde 51,9 oyla alınan karar, bugün geriye dönüp bakıldığında yalnızca bir sandık sonucu değil, aynı zamanda Batılı demokrasilerde siyasi hayal gücünün krizi olarak yorumlanıyor. Brexit destekçileri, Birleşik Krallık'ın egemenliğini geri kazanacağını, küresel ticarette yeni bir döneme gireceğini ve AB bürokrasisinden kurtulacağını vaat ediyordu. Oysa bugün gelinen noktada bu sözlerin hiçbiri tutulmuş değil. Ekonomik büyüme durgun, ticaret engelleri arttı ve siyasi istikrarsızlık kalıcı hale geldi."
Brexit'in Bedeli: Büyümeden Ticarete Ağır Kayıplar
Londra merkezli ekonomik düşünce kuruluşu Centre for European Reform'ın verilerine göre, Brexit bugüne kadar Birleşik Krallık ekonomisine yüzde 5 ila 6 oranında kaybettirdi. Bu, yıllık 130 milyar sterlinlik bir kayıp anlamına geliyor. Enflasyonun yüksek seyretmesi, yatırımların azalması ve iş gücü açığının derinleşmesi Brexit'in doğrudan sonuçları arasında. Özellikle sağlık sektörü ve tarımda yaşanan iş gücü sıkıntısı, AB ile serbest dolaşımın sona ermesiyle daha da belirgin hale geldi. Ayrıca, yeni ticaret anlaşmalarının beklenen faydayı sağlamadığı, ihracatçı firmaların artan bürokrasi ve gümrük prosedürleriyle mücadele ettiği görülüyor.
Brexit sürecinde en çok dillendirilen argümanlardan biri, Birleşik Krallık'ın AB kurallarından bağımsız olarak küresel ticarette daha esnek hareket edebileceğiydi. Ancak imzalanan ticaret anlaşmalarının (Avustralya, Yeni Zelanda gibi) ekonomik katkısı sınırlı kalırken, AB ile ticaretin azalmasının yarattığı açı kapatılamadı. Hükümetin Brexit sonrası uygulamaya koyduğu yeni vize ve göç politikaları ise iş gücü piyasasında dengesizliklere yol açtı.
Siyasi Kriz ve Toplumsal Kutuplaşma
Brexit yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda siyasi ve toplumsal bir dönüşümü de beraberinde getirdi. Referandumdan bu yana dört başbakan değiştiren ülkede, siyasi istikrar giderek zayıfladı. Muhafazakar Parti içindeki Brexit yanlısı ve karşıtı kanatlar arasındaki çatışma, partinin temel politikalarını şekillendiremez hale gelmesine neden oldu. Öte yandan, İskoçya'da bağımsızlık talepleri yeniden alevlenirken, Kuzey İrlanda sorunu Brexit sonrası yeni bir boyut kazandı. 2021'de imzalanan Windsor Çerçevesi'ne rağmen, Kuzey İrlanda'nın AB ile ilişkileri ve gümrük düzenlemeleri hâlâ çözülmüş değil.
Toplumsal düzeyde ise Brexit, Birleşik Krallık'ta derin bir kutuplaşma yarattı. "Kalanlar" ve "Ayrılanlar" arasındaki ayrım, yaş, eğitim seviyesi ve coğrafi bölgelere göre keskinleşti. Gençlerin büyük çoğunluğu AB'de kalmaktan yanayken, yaşlı seçmenler ayrılık yönünde oy kullandı. Westminster ile bölgesel yönetimler arasındaki gerilimler de Brexit'in mirasları arasında sayılıyor. Birçok siyasi analist, Brexit'in aslında Birleşik Krallık'ın çok uluslu yapısını sorgulattığını ve üniter devlet modelini zorladığını belirtiyor.
Küresel Bağlam: Brexit Sonrası Dünya ve AB
Brexit, yalnızca Birleşik Krallık'ı değil, aynı zamanda Avrupa Birliği'ni de dönüştürdü. AB, en büyük ikinci ekonomisini kaybetmesine rağmen, Brexit sonrası daha uyumlu bir dış politika izlemeye başladı. Almanya ve Fransa liderliğinde stratejik özerklik arayışı hız kazanırken, AB'nin küresel sahnedeki ağırlığı nispeten korundu. Ancak Brexit aynı zamanda AB içinde şüpheci akımların güçlenmesine yol açtı; bu durum özellikle Polonya ve Macaristan'da hükümetlerin AB ile sık sık karşı karşıya gelmesine neden oluyor.
Birleşik Krallık'ın Brexit sonrası izlediği dış politika ise çelişkilerle dolu. Londra, AB'den ayrıldıktan sonra ABD ile özel bir ilişki kurmayı hedefliyordu ancak Biden yönetimiyle ilişkiler beklenenden soğuk seyretti. Hint-Pasifik bölgesine yönelik ticari ve askeri angajman artırıldıysa da, bu hamlelerin somut ekonomik getirisi sınırlı kaldı. Özellikle Çin ile ticaretin artırılması yönünde atılan adımlar, insan hakları ve güvenlik endişeleriyle dengelenmeye çalışılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brexit, Türkiye için dolaylı ama bir o kadar da önemli sonuçlar doğuruyor. Birincisi, Brexit sonrası AB'nin genişleme politikası daha temkinli hale geldi; bu durum Türkiye'nin üyelik sürecini daha da zorlaştırdı. İkincisi, Birleşik Krallık, Türkiye ile serbest ticaret anlaşması imzalayan ilk büyük ekonomilerden biri oldu ancak anlaşmanın kapsamı sınırlı kaldı ve Brexit'in yarattığı belirsizlikler ikili ticareti olumsuz etkiledi. Üçüncüsü, Türkiye'nin AB ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesi konusundaki beklentileri Brexit sonrası AB'nin iç yapılanması nedeniyle sekteye uğradı. Son olarak, Brexit'in Avrupa'da yükselen popülizm ve milliyetçilik akımlarını beslemesi, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde siyasi engelleri artırdı. Bu nedenle Ankara, Brexit'in derslerini dikkatle analiz etmeli ve AB ile ilişkilerinde daha pragmatik bir yol haritası izlemelidir.
