İngiltere'nin Avrupa Birliği'nden ayrılma kararının üzerinden 10 yıl geçti. 23 Haziran 2016'da yapılan referandumda yüzde 52 oyla alınan karar, başta gıda fiyatları, pasaport ücretleri, evcil hayvan seyahati ve kargo masrafları olmak üzere pek çok alanda milyonlarca kişinin bütçesini etkilemeye devam ediyor. Brexit'in ekonomik ve sosyal maliyeti, aradan geçen on yılda Britanyalıların yanı sıra AB vatandaşlarını da derinden etkiledi.
Gıda ve Günlük Harcamalara Yansıyan Fatura
Brexit sonrası İngiltere ile AB arasında yeni ticaret engellerinin ortaya çıkması, gıda fiyatlarının yüzde 6 ila 8 oranında artmasına neden oldu. Özellikle taze meyve-sebze, et ve süt ürünlerindeki ithalat gecikmeleri, raf fiyatlarına doğrudan yansıdı. İngiltere Gıda Standartları Ajansı'nın raporuna göre, AB'den ithal edilen gıdaların gümrük kontrolleri süreleri uzadığı için bozulma oranları arttı ve bu da maliyeti yükseltti.
Öte yandan Brexit sonrası pound'un değer kaybetmesi, ithal ürünlerin pahalılaşmasına yol açtı. Londra merkezli düşünce kuruluşu Centre for European Reform'un verilerine göre, ortalama bir İngiliz ailesinin yıllık gıda harcaması Brexit nedeniyle yaklaşık 210 sterlin (yaklaşık 8.400 TL) arttı. AB'den ithal edilen peynir, zeytinyağı ve şarap gibi ürünlerdeki fiyat artışı yüzde 15'i buldu.
Pasaport, Posta ve Evcil Hayvan Masrafları Arttı
Brexit'in en doğrudan etkilerinden biri de pasaport ücretlerinde yaşandı. Birleşik Krallık pasaportu artık AB vatandaşları için ayrı bir giriş hakkı sunmuyor; pasaport ücretleri ise 2016'dan bu yana yüzde 75 arttı. Yetişkin bir Britanya vatandaşı 10 yıllık pasaport için 88,50 sterlin öderken, bu rakam 2023'te 98 sterline yükseldi. AB'ye seyahat edecekler için artık ESTA benzeri elektronik seyahat izni almak da gerekiyor.
Posta ve kargo masrafları da Brexit'ten nasibini aldı. AB'den yapılan küçük alışverişlerde gümrük vergisi ve KDV uygulaması başladığı için özellikle e-ticaret kullanıcıları daha yüksek fiyatlarla karşılaşıyor. Royal Mail, AB ülkelerine gönderilecek standart bir mektup için 2019'da 1,35 sterlin alırken, bugün aynı hizmet 2,20 sterline çıktı. Evcil hayvan seyahati de zorlaştı: artık AB'ye götürülecek kedi ve köpekler için kuduz aşısı ve kan testi zorunlu, bu da ortalama 200 sterlin ek masraf demek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brexit'in Türkiye'ye doğrudan bir etkisi sınırlı olsa da, İngiltere'nin AB'den ayrılması sonrası Türkiye-İngiltere ticaret hacmi 2023'te 19 milyar sterlini aşarak artış gösterdi. Gümrük Birliği dinamiklerinin yeniden şekillendiği bu dönemde, Türkiye İngiltere ile STA çerçevesinde özellikle hizmet ticareti ve savunma sanayii alanında yeni fırsatlar yakaladı. Ancak Brexit sonrası İngiltere’nin AB standartlarından uzaklaşması, Türk ihracatçıları için çifte uyum maliyeti yaratabilir. Ayrıca Brexit'in küresel ticarette yarattığı korumacılık eğilimleri, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde referans alınan bir model olmaktan çıkma riskini de beraberinde getiriyor.
