İngiltere'nin Avrupa Birliği'nden ayrılma kararının üzerinden on yıl geçti. 23 Haziran 2016'da yapılan referandumda yüzde 51,9 oyla alınan bu tarihi karar, ülkeyi birçok açıdan değiştirdi ve bu değişimlerin büyük kısmı uzmanlara göre olumsuz yönde oldu. Küçük ama hissedilir etkilerden makroekonomik dönüşümlere kadar Brexit, Britanya'nın bugünkü görünümünü şekillendiren en önemli faktörlerden biri haline geldi.
Ekonomide ve Ticarette Kırılmalar
Brexit sonrası İngiltere ekonomisi, özellikle ticaret hacminde belirgin bir daralma yaşadı. AB ile olan ticarette artan gümrük prosedürleri ve bürokrasi, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeleri olumsuz etkiledi. İngiltere Merkez Bankası verilerine göre, Brexit sonrası işletme yatırımları yüzde 20'nin üzerinde düştü. Hizmet sektörü ihracatı ise yeni engeller nedeniyle rekabet gücünü kaybetti.
İşgücü piyasasında da dönüşüm yaşandı. AB vatandaşlarının serbest dolaşımının sona ermesi, özellikle tarım, sağlık ve inşaat sektörlerinde ciddi işgücü açığına yol açtı. Göçmen sayısındaki düşüş, bir yandan ücretleri yukarı çekerken, diğer yandan hizmet kalitesini ve üretimi olumsuz etkiledi. Enflasyon, Brexit kaynaklı maliyet artışlarıyla beslenirken, sterlinin değer kaybı ithalat fiyatlarını körükledi.
Toplumsal ve Siyasi Değişimler
Brexit sadece ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal bir dönüm noktasıydı. Referandum, İngiltere'de "kalanlar" ve "ayrılanlar" arasında derin bir kutuplaşma yarattı. Bu ayrışma, sonraki yıllarda siyasi partilerin iç dengelerini de değiştirdi. Muhafazakar Parti, Brexit sonrası iç çekişmelerle sarsılırken, İşçi Partisi de konuya net bir tavır alamamanın bedelini ödedi. 2019 genel seçimlerinde Boris Johnson'ın "Brexit'i gerçekleştir" vaadi, partisine ezici bir zafer getirdi ancak bu zafer kısa sürdü.
İskoçya ve Kuzey İrlanda'da Brexit karşıtlığı, bağımsızlık ve birleşme taleplerini yeniden alevlendirdi. Kuzey İrlanda Protokolü, İngiltere ile AB arasında uzun süreli bir krize neden oldu ve hala çözüm bekleyen bir mesele olarak duruyor. Galler ve İngiltere'nin kuzey bölgelerinde ise Brexit'in vaat ettiği "küresel Britanya" vizyonu henüz somut sonuçlar veremedi.
Uluslararası alanda İngiltere, AB sonrası yeni ticaret anlaşmaları imzalamaya çalışsa da, bu anlaşmaların ekonomik büyümeye katkısı sınırlı kaldı. Avustralya ve Yeni Zelanda ile yapılan anlaşmalar, AB pazarının kaybını telafi edemedi. ABD ile kapsamlı bir serbest ticaret anlaşması ise bir türlü gerçekleşmedi. Sonuçta Britanya, kendini daha izole ve daha az etkili bir konumda buldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brexit, Türkiye'nin AB ile ilişkileri ve İngiltere ile ticareti açısından iki yönlü bir etki yarattı. Bir yandan İngiltere'nin AB'den ayrılması, Ankara'nın Londra ile ikili ticaret anlaşması yapmasını kolaylaştırdı; 2020'de imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması bu sürecin bir ürünü. Ancak diğer yandan Brexit, AB'de Türkiye'nin üyeliğine en sıcak bakan ülkenin bloktan çıkması, Ankara'nın Brüksel nezdindeki desteğini zayıflattı. Kıbrıs ve Doğu Akdeniz gibi konularda İngiltere'nin artık AB içinde olmaması, Türk diplomasisi için yeni dengeler oluşturdu. Küresel ticarette korumacı eğilimlerin güçlenmesi ve tedarik zincirlerinin yeniden yapılanması, Türkiye'nin Avrupa ile ticaretinde Brexit kaynaklı belirsizlikleri de beraberinde getirdi.
