Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılma kararının üzerinden on yıl geçti ve bu süre zarfında ülke yedi farklı başbakan gördü. Ancak göç ve ticaret verilerinin analizi, Brexit'in ne net göçü kontrol altına almada ne de İngiltere'nin ticaretini önemli ölçüde iyileştirmede başarılı olamadığını ortaya koyuyor. Peki, bu büyük ayrılık gerçekten ne değiştirdi?
Göç ve Ticaret: Vaatler ve Gerçekler
2016 referandumunda Brexit kampanyasının en güçlü argümanlarından biri, AB üyeliğinin Birleşik Krallık üzerinde kontrolsüz göçe yol açtığı ve ayrılmanın bu sorunu çözeceğiydi. Ancak veriler, net göçün Brexit sonrası dönemde de yüksek seyrettiğini gösteriyor. Özellikle işçi sınıfının yoğun olarak desteklediği Brexit, göçmen karşıtı söylemlerle özdeşleşmişti. Buna rağmen, ülke, AB dışı ülkelerden gelen göçte artış yaşadı ve toplam net göç, referandum öncesi seviyelerin üzerine çıktı. Örneğin, 2023 yılında net göç 600 binin üzerine çıkarak rekor kırdı.
Ticaret cephesinde ise durum daha da karmaşık. Brexit, İngiltere'ye AB ile ticarette yeni engeller getirdi; gümrük kontrolleri, düzenleyici farklılıklar ve hizmet ticaretindeki kısıtlamalar, ihracatçıları olumsuz etkiledi. Birçok küçük ve orta ölçekli işletme, artan maliyetler ve bürokrasi nedeniyle AB pazarına erişimde zorluklar yaşadı. Öte yandan, İngiltere, AB dışı ülkelerle yeni ticaret anlaşmaları imzalamaya çalıştı; ancak bu anlaşmaların ekonomik etkisi sınırlı kaldı. Örneğin, Avustralya ile imzalanan serbest ticaret anlaşması, beklentilerin aksine İngiliz ihracatına beklenen katkıyı sağlamadı.
Ekonomistler, Brexit'in İngiltere ekonomisine uzun vadede yıllık yaklaşık 100 milyar sterlinlik bir maliyet getirdiğini tahmin ediyor. Verimlilik artışı yavaşladı, yatırımlar azaldı ve enflasyon üzerinde kalıcı bir baskı oluştu. Bu durum, özellikle düşük gelirli haneleri orantısız şekilde etkiledi ve yaşam maliyeti krizini derinleştirdi.
Siyasi İstikrarsızlık ve Kimlik Arayışı
Brexit, yalnızca ekonomi üzerinde değil, siyasi istikrar üzerinde de derin izler bıraktı. Referandumdan bu yana Birleşik Krallık, David Cameron, Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss, Rishi Sunak ve Keir Starmer olmak üzere yedi başbakan değiştirdi. Siyasi çalkantılar, ülkenin gelecekteki rotasını belirleme konusunda bir türlü istikrara kavuşamamasına yol açtı. Özellikle Brexit müzakereleri sırasında yaşanan kaos, siyasi kurumlara olan güveni sarstı.
Uluslararası alanda ise Brexit, Birleşik Krallık'ın küresel konumunu yeniden tanımlama çabası olarak görüldü. Eski sömürge ülkelerle ve hızla büyüyen Asya ekonomileriyle ilişkileri güçlendirme hedefi, 'Küresel Britanya' vizyonuyla desteklendi. Ancak bu vizyon, uygulamada bazı zorluklarla karşılaştı. İngiltere, ABD ve Çin gibi büyük güçler arasında denge kurmaya çalışırken, Avrupa'dan uzaklaşmanın diplomatik ve stratejik sonuçlarıyla boğuşuyor.
Öte yandan, Brexit kararının Kuzey İrlanda sorununu yeniden alevlendirmesi de dikkat çekiyor. Kuzey İrlanda Protokolü, İrlanda sınırında fiili bir gümrük sınırı oluşturarak bölgesel gerilimleri artırdı ve Birleşik Krallık'ın toprak bütünlüğü konusundaki tartışmaları yeniden gündeme getirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brexit, Türkiye için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Türkiye, Birleşik Krallık ile ticaret hacmini artırma potansiyeline sahip; ancak İngiltere'nin AB'den ayrılması sonrası imzaladığı anlaşmalar, Türk ihracatçıları için bazı dezavantajlar yaratabilir. Gümrük Birliği'nin güncellenmesi ve İngiltere ile yeni bir ticaret anlaşması imzalanması, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkileri güçlendirebilir. Diplomatik açıdan ise İngiltere'nin küresel sahnede yeniden konumlanması, Türkiye'nin Orta Doğu ve Asya'da yeni ortaklıklar kurmasına kapı aralayabilir. Ancak Brexit'in getirdiği belirsizlik, uluslararası ticarette korumacılığın artmasına yol açtı; Türkiye'nin bu süreci kendi çıkarlarına uygun şekilde yönetmesi gerekiyor.
