Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kapsamında Almanya’nın Bonn kentinde düzenlenen yüksek düzeyli iklim müzakereleri, bu yıl ABD federal hükümetinin resmi bir heyet göndermemesiyle dikkat çekti. Bununla birlikte, Başkan Donald Trump yönetiminin dış ve ekonomi politikaları, görüşmelere gölge düşürdü; bir yandan korku, diğer yandan umut yarattı. ABD’nin İran’a yönelik askeri hamleleri ve fosil yakıt lobisinin etkisi, müzakerelerin seyrini şekillendirdi.
Müzakerelerin Arka Planı ve ABD’nin Rolü
Bu yılki Bonn iklim görüşmeleri, 2025 yılına kadar her ülkenin ulusal katkı beyanlarını (NDC) güncellemesi gereken Paris Anlaşması’nın uygulanmasına yönelik kritik bir aşamada gerçekleşti. ABD, Paris Anlaşması’ndan resmen çekilmiş olsa da, eyalet düzeyinde ve sivil toplum kuruluşları aracılığıyla dolaylı katılım sağlandı. Ancak federal temsilin olmaması, küresel iklim diplomasisinde ABD’nin itici güç olma özelliğini kaybettiğini gösterdi. Özellikle Trump yönetiminin fosil yakıt üretimini artırma yönündeki politikaları, müzakere masasında hissedildi. ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları ve askeri gerilim, enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açarken, iklim hedefleriyle çelişen bir tablo ortaya çıkardı.
Müzakerelerde gelişmekte olan ülkeler, iklim finansmanı ve kayıp-zarar mekanizması konularında ilerleme talep etti. Ancak ABD’nin müdahil olmaması, bu taleplerin karşılanmasını zorlaştırdı. Öte yandan, Çin ve Avrupa Birliği, küresel liderlik boşluğunu doldurmaya çalıştı. AB, 2030’a kadar sera gazı emisyonlarını %55 oranında azaltmayı hedeflerken, Çin ise karbon nötrlük taahhüdünü yineledi.
Küresel Etkiler ve Beklentiler
Bonn’daki görüşmelerin en önemli sonuçlarından biri, fosil yakıt şirketlerinin lobi faaliyetlerinin artması oldu. İklim aktivistleri, ABD’nin yokluğunun fosil yakıt endüstrisine daha fazla alan açtığını belirtiyor. Ayrıca, gelişmiş ülkelerin iklim finansmanı taahhütlerini yerine getirmemesi, güven bunalımına yol açtı. Gelişmekte olan ülkeler, 2009’da vaat edilen yıllık 100 milyar dolarlık finansmanın hâlâ tam olarak sağlanmadığını hatırlattı. Bu durum, COP29’da beklenen yeni iklim finansmanı hedefini belirsizleştiriyor.
ABD’nin iklim müzakerelerinden çekilmesi, diğer ülkelerin inisiyatif almasını teşvik etse de, küresel emisyonların %15’ini oluşturan bir ülkenin sürece katılmaması, hedeflere ulaşmayı zorlaştırıyor. Öte yandan, Biden yönetimi döneminde ABD’nin yeniden sürece dahil olma olasılığı, bazı ülkeler için umut ışığı olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bonn’daki gelişmeler, Türkiye’nin iklim politikaları ve dış ilişkileri açısından önemli sinyaller taşıyor. Türkiye, Paris Anlaşması’nı 2021’de onaylamış ve 2053 net sıfır hedefi belirlemiş olsa da, fosil yakıt bağımlılığı ve enerji ithalatı nedeniyle kırılgan bir konumda. ABD’nin iklim diplomasisinden çekilmesi, Türkiye’nin AB ve Çin ile ilişkilerini derinleştirme fırsatı yaratabilir. Ayrıca, gelişmekte olan ülkeler grubunda yer alan Türkiye, iklim finansmanı ve teknoloji transferi konularında daha aktif rol üstlenebilir. Bonn müzakerelerindeki tıkanma, Türkiye’nin ulusal iklim stratejisini hızlandırmasını ve yenilenebilir enerji yatırımlarını artırmasını gerektiriyor. Bölgesel olarak, Orta Doğu’daki gerilimler Türkiye’nin enerji güvenliğini etkilerken, iklim değişikliğinin tarım ve su kaynakları üzerindeki etkileri acil önlem alınmasını zorunlu kılıyor.
