ABD merkezli havacılık devi Boeing, Başkanlık uçağı Air Force One programında yeni bir maliyet artışı ve teslimat gecikmesi beklediğini duyurdu. Şirketin Savunma, Uzay ve Güvenlik Birimi CEO'su Steve Parker, Farnborough Hava Fuarı öncesinde gazetecilere yaptığı açıklamada, iki adet VC-25B uçağının final montaj aşamasında kablo tesisatı, yapısal işler ve sertifikasyon süreçlerinin tamamlanmasıyla birlikte maliyetlerde daha fazla artış öngördüklerini belirtti. Parker, “Final montajdan geçerken, kablolama ve yapıları bitirirken, ayrıca sertifikasyonu tamamlarken orada bir maliyet artışı görmeyi bekliyorum” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, programın zaten 2 milyar doları aşan bütçe aşımı yaşadığı ve teslimatın 2024'ten 2027'ye ertelendiği bir döneme denk geldi. Parker'a göre yeni teslimat hedefi 2028 yılı.
Gelişmenin arka planı
Air Force One programı, Boeing'in 747-8 ticari uçağını ABD Hava Kuvvetleri'nin gereksinimlerine uygun şekilde askerileştirip dönüştürmesini içeriyor. İlk sözleşme 2018 yılında 3,9 milyar dolarlık sabit fiyatla imzalanmış ancak Boeing'in tedarik zinciri sorunları, işçilik zorlukları ve teknik karmaşıklıklar nedeniyle program ciddi gecikmeler ve maliyet aşımları yaşadı. Şirket şu ana kadar 2 milyar doların üzerinde zarar yazdı; Parker'ın son uyarısıyla bu rakamın daha da yukarı çıkması bekleniyor. Programın zorlukları, Boeing'in ticari ve savunma taraflarında yaşadığı genel sıkıntıların bir yansıması. 737 MAX krizleri, Starliner uzay aracı sorunları ve KC-46 tanker uçağındaki eksiklikler, şirketin mühendislik ve proje yönetimi kapasitesine dair soru işaretleri yaratıyor.
Farnborough Hava Fuarı'nda konuşan Parker, Boeing'in mevcut 10 KC-46 tanker uçağı sözleşmesinin yanı sıra Japon ve İsrail savunma bütçelerindeki artışlara dikkat çekerek, savunma biriminin istikrarlı bir portföye sahip olduğunu savundu. Ancak Air Force One'ın sembolik önemi ve ABD Başkanlığı'nın prestij projesi olması, buradaki başarısızlığı daha görünür kılıyor. Teslimatın 2028'e sarkması, Joe Biden ve olası bir ikinci Trump dönemi için yeni uçakların en erken 2029'da hizmete girebileceği anlamına geliyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Air Force One gecikmesi, ABD'nin ulusal güvenlik sembollerinden birini etkilemekle kalmıyor, aynı zamanda Boeing'in küresel savunma pazarındaki rekabet gücüne de gölge düşürüyor. Avrupalı rakibi Airbus, A330 MRTT tanker uçağı ve askeri nakliye modelleriyle Boeing'in geleneksel hakimiyetine meydan okuyor. Parker, Boeing'in hala dünyanın en büyük ikinci savunma yüklenicisi olduğunu ve kargo gemileri, uzay sistemleri ve silah programları gibi farklı alanlarda güçlü olduğunu vurgulasa da, Air Force One'daki maliyet aşımı ABD Kongresi ve Pentagon'un Boeing'e duyduğu güveni zedeleyebilir. Ayrıca, ABD'nin Pasifik'teki müttefikleri (Japonya, Avustralya) ve NATO ülkeleri (Polonya, Almanya) Boeing savunma ürünlerini alırken, bu tür proje yönetimi sorunları uzun vadede sipariş kaybına yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO müttefiki olarak Boeing'in askeri ürünlerini (F-15, CH-47 Chinook, KC-135) kullanmakla birlikte, doğrudan Air Force One programına dahil değil. Ancak bu gelişme, savunma tedarikinde büyük projelerde yaşanan maliyet aşımları ve gecikmelerin evrensel bir sorun olduğunu gösteriyor. Türkiye'nin kendi milli muharip uçak projesi KAAN ve diğer savunma programları için bu bir ders niteliğinde. Ayrıca ABD'de yaşanan bu tür aksaklıklar, F-35 programındaki gecikmelerle birleşince, Türkiye gibi ülkelerin alternatif tedarikçilere (Avrupa, Rusya, Çin) yönelme eğilimini güçlendirebilir. Boeing'in prestij projesindeki başarısızlığı, savunma sanayiinde proje yönetiminin önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
