Birleşmiş Milletler bağımsız uzmanları, Srebrenitsa soykırımından hüküm giyen eski Bosnalı Sırp general Ratko Mladic'in cenazesinin ardından yapılan resmi tören ve açıklamaları endişeyle karşıladı. Uzmanlar, savaş suçlularının yüceltilmesinin mağdurların acısını derinleştirdiğini ve uluslararası adaletin temelini sarstığını vurguladı. Mladic'in cenazesi, Bosna-Hersek'te ve bölgede tartışmalara yol açarken, BM yetkilileri, bu tür eylemlerin geçmişle yüzleşme sürecine zarar verdiğini belirtti.
Mladic'in Cenazesi ve Tepkiler
Ratko Mladic, 2023 yılında Lahey'deki Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından Srebrenitsa soykırımı, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan ömür boyu hapis cezasına çarptırılmıştı. Mladic'in ölümü ve ardından düzenlenen cenaze töreni, Bosna'daki savaş mağdurları ve uluslararası toplum tarafından tepkiyle karşılandı. Cenazeye, Sırp milliyetçisi gruplar ve Mladic'i kahraman olarak gören kesimler katıldı. Törende yapılan konuşmalarda Mladic, "Sırp halkının savunucusu" olarak anıldı. Bu durum, BM uzmanlarının derhal açıklama yapmasına neden oldu.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği'ne bağlı bağımsız uzmanlar, yaptıkları yazılı açıklamada, "Savaş suçlularının kahramanlaştırılması, mağdurların yaşadığı travmayı yeniden canlandırmakta ve toplumsal barışı tehdit etmektedir" dedi. Uzmanlar, özellikle resmi yetkililerin bu tür törenlere katılmasının veya destek vermesinin, uluslararası hukuk ve adalet ilkeleriyle bağdaşmadığını belirtti. Açıklamada, bu tür eylemlerin, geçmişte işlenen suçların inkârı anlamına geldiği ve cezasızlık kültürünü güçlendirdiği vurgulandı.
Bosna-Hersek'teki savaş mağdurları dernekleri, cenaze törenini "provokasyon" olarak nitelendirdi. Srebrenitsa Anneleri gibi gruplar, Mladic'in cenazesinin, katliamda yakınlarını kaybeden aileler için bir saygısızlık olduğunu dile getirdi. Uluslararası toplumdan da kınama mesajları geldi. Avrupa Birliği ve ABD, Sırbistan ve Bosna'daki Sırp Cumhuriyeti yetkililerini, savaş suçlularını yücelten söylemlerden kaçınmaya çağırdı.
Uluslararası Adalet ve Hesap Verebilirlik
BM uzmanları, uluslararası ceza mahkemelerinin verdiği kararların, mağdurlar için adaletin sağlanması ve tarihsel gerçeğin ortaya çıkarılması açısından hayati önem taşıdığını hatırlattı. Mladic'in cezası, Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından onanmış ve kesinleşmişti. Ancak cenaze törenindeki söylemler, bu kararların bazı kesimler tarafından hâlâ tanınmadığını gösteriyor. Uzmanlar, "Bu tür davranışlar, uluslararası hukukun üstünlüğüne olan güveni sarsar ve gelecekte benzer suçların işlenmesine zemin hazırlar" uyarısında bulundu.
Bosna-Hersek, savaşın üzerinden otuz yıla yakın bir süre geçmesine rağmen hâlâ etnik gerilimlerle boğuşuyor. Sırp Cumhuriyeti'nde Mladic'e duyulan sempati, ülkedeki bölünmüşlüğün bir yansıması. Uluslararası toplum, Bosna'nın Avrupa-Atlantik entegrasyonu için bu tür yüceltmelerin son bulması gerektiğini sık sık dile getiriyor. BM uzmanları, yetkililerin, savaş suçlarını kınaması ve mağdurların acılarını tanıması gerektiğini belirtti. Aksi halde, toplumsal uzlaşma ve kalıcı barışın tesis edilemeyeceği ifade edildi.
Sırbistan ve Bosna'daki yetkililerden konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak daha önce benzer olaylarda, Sırp yetkililer, Mladic gibi isimleri savunmuş ve Batı'nın kendilerine karşı önyargılı olduğunu öne sürmüştü. Bu durum, bölgede Batı karşıtı söylemleri güçlendiriyor. BM uzmanları, bu tür söylemlerin, uluslararası izolasyona yol açabileceği konusunda uyardı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bosna-Hersek'teki gelişmeler, Türkiye'nin Balkanlar politikası açısından yakından takip edilmesi gereken bir konudur. Türkiye, Bosna savaşında mağdurların yanında yer almış, Srebrenitsa soykırımını tanımış ve bölgede istikrarın korunması için aktif diplomasi yürütmüştür. Mladic gibi savaş suçlularının yüceltilmesi, Türkiye'nin adalet ve barış vurgusuyla çelişmektedir. Ayrıca, Balkanlar'daki istikrarsızlık, Türkiye'nin güvenliği ve ekonomik çıkarları için risk oluşturur. Türkiye, uluslararası toplumla birlikte, savaş suçlarının cezasız kalmaması ve bölgede uzlaşının sağlanması için çaba göstermeye devam etmelidir.
