Birleşmiş Milletler, son modellemelerin 2027 yılı Şubat ayına kadar sürecek sel, kuraklık ve aşırı sıcaklık risklerinin yüksek olduğunu göstermesi üzerine, küresel ekonomiyi ve piyasaları vuracak 'süper El Niño' konusunda uyarıda bulundu. Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) tarafından yapılan açıklamada, Pasifik Okyanusu'nda deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin çok üzerine çıkmasıyla tetiklenen bu iklim olayının, tarımdan enerjiye, sigortacılıktan tedarik zincirlerine kadar geniş bir yelpazede yıkıcı etkiler yaratabileceği belirtildi.
El Niño'nun Ekonomik ve Beşeri Maliyeti
El Niño, normalde her 2-7 yılda bir meydana gelen bir iklim döngüsü olsa da, uzmanlar bu seferki olayın 'süper' boyutlara ulaşabileceğini ve etkilerinin çok daha geniş bir coğrafyada hissedileceğini vurguluyor. BM'ye bağlı kuruluşlar, özellikle Güneydoğu Asya, Avustralya, Güney Amerika'nın batı kıyıları ve Afrika'nın güneyinde şiddetli kuraklık; Doğu Afrika, Orta Asya ve Amerika Birleşik Devletleri'nin güneyinde ise aşırı yağış ve sel riskinin arttığını bildirdi. Bu durum, dünya genelinde gıda fiyatlarında dalgalanmalara, enerji talebinde ani değişimlere ve altyapı hasarlarına yol açabilir.
Dünya Bankası'nın önceki El Niño dönemlerine ilişkin verileri, bu tür olayların küresel GSYİH'da yüzde 0,5 ila 1 arasında kayba neden olabileceğini gösteriyor. 1997-1998'deki rekor El Niño, dünya ekonomisine yaklaşık 45 milyar dolar zarar vermişti. 2015-2016'daki El Niño ise 4 milyar dolarlık ek maliyet getirmişti. Uzmanlar, iklim değişikliğinin etkisiyle bu maliyetlerin katlanarak artabileceği uyarısında bulunuyor.
Tarım sektörü, El Niño'nun en doğrudan vuracağı alanlardan biri. Brezilya'da kahve ve şeker kamışı üretimi, Endonezya'da pirinç, Avustralya'da buğday ve Arjantin'de soya fasulyesi rekoltesinde ciddi düşüşler bekleniyor. Bu da küresel emtia fiyatlarında yukarı yönlü baskı oluşturacak. Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), özellikle ithalata bağımlı ülkelerde gıda güvenliği riskinin artacağını belirtiyor.
Piyasalar ve Sektörel Etkiler
Finans piyasaları da bu gelişmelerden nasibini alacak. Sigorta şirketleri, artan doğal afet hasarları nedeniyle primleri yükseltmeye hazırlanıyor. Enerji piyasalarında ise hidroelektrik üretiminin düşmesi beklenen bölgelerde doğalgaz ve kömür talebi artabilir. Öte yandan, sıcak hava dalgaları elektrik tüketimini zirveye taşıyacak. Emtia analistleri, buğday, mısır ve soya fiyatlarında yüzde 20'ye varan artışlar öngörüyor.
Uluslararası Para Fonu (IMF), gelişmekte olan ülkelerin bu tür şoklara karşı daha kırılgan olduğunu hatırlatıyor. Özellikle dış borcu yüksek ve tarıma dayalı ekonomilerde, El Niño kaynaklı arz şokları cari açığı büyütebilir ve para birimlerinde değer kaybına yol açabilir. Merkez bankaları, gıda ve enerji fiyatlarındaki oynaklık nedeniyle enflasyon hedeflemesinde zorlanabilir.
BM, hükümetlere erken uyarı sistemlerini güçlendirmeleri, altyapıyı iklime dayanıklı hale getirmeleri ve sosyal koruma ağlarını genişletmeleri çağrısında bulunuyor. Aksi halde, 2027'ye kadar sürecek bu dönemin insani ve ekonomik bilançosunun ağır olacağı belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, El Niño'nun doğrudan etki alanında olmasa da, dolaylı yollardan önemli ölçüde etkilenebilir. Tarım ürünleri ithalatında yaşanacak fiyat artışları, gıda enflasyonunu yukarı çekebilir. Özellikle buğday, ayçiçeği ve soya gibi temel ürünlerde dışa bağımlılık, küresel arz şoklarına karşı kırılganlığı artırıyor. Enerji ithalatında ise hidroelektrik üretimindeki dalgalanmalar doğalgaz talebini artırabilir. Ayrıca, El Niño'nun Akdeniz havzasında kuraklık riskini artırması, tarımsal üretimi ve su kaynaklarını olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin iklime dayanıklı tarım politikaları ve su yönetimi stratejilerini hızlandırması gerekiyor.
