Birleşmiş Milletler'in (BM) yayımladığı kapsamlı bir soruşturma raporu, Myanmar ordusunun ülkede 'sivillere yönelik kasıtlı saldırılardan oluşan sistematik bir kampanya' yürüttüğünü ortaya koydu. Rapor, askeri cunta lideri Orgeneral Min Aung Hlaing'in, 2020 seçimlerinin ardından kurduğu hükümetine bölgesel ve uluslararası alanda meşruiyet kazandırma çabalarını önemli ölçüde zorlaştırdı. Ancak analistler, bu durumun Min Aung Hlaing'in özellikle Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) nezdindeki tanınma arayışını tamamen durdurmasının beklenmediğini ifade ediyor. Raporun, uluslararası toplumun Myanmar'a yönelik baskısını artırmasına rağmen, cuntanın içerideki güç dengelerini değiştirmesi ve bölgesel aktörlerin ekonomik ve jeopolitik çıkarları nedeniyle cuntaya karşı tutumlarını netleştirmesi bekleniyor.
Raporun İçeriği ve Uluslararası Tepkiler
BM Myanmar Bağımsız Soruşturma Mekanizması (IIMM) tarafından hazırlanan rapor, 2021 darbesinden bu yana geçen sürede ordu tarafından işlenen suçları detaylandırıyor. Raporda, sivillere yönelik hava saldırıları, keyfi tutuklamalar, işkence ve cinsel şiddet gibi insanlığa karşı suçların 'yaygın ve sistematik' bir şekilde uygulandığı belirtiliyor. Ayrıca, ordunun etnik azınlıklara ve sivil direniş güçlerine karşı orantısız güç kullandığı, okul, hastane ve ibadethaneleri hedef aldığı vurgulanıyor. Raporun yayımlanmasının ardından ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği gibi Batılı ülkelerden cuntaya yönelik yeni yaptırımlar gelebileceği sinyali geldi. Ancak Çin, Rusya ve Hindistan gibi ülkelerin Myanmar ile savunma ve ekonomik iş birliklerini sürdürdüğü biliniyor. Özellikle Çin'in, sınır güvenliği ve ekonomik çıkarlarını korumak adına cunta ile diyalog halinde olduğu, Rusya'nın ise silah satışlarına devam ettiği görülüyor. Bu durum, BM raporunun etkisinin sınırlı kalabileceğini gösteriyor.
ASEAN'ın Rolü ve Bölgesel Denklem
Min Aung Hlaing'in diplomatik çabalarının merkezinde, 2020 seçimlerinin ardından kurduğu hükümetin meşruluğunu kabul ettirmek ve ASEAN ülkeleri nezdinde tanınmak yer alıyor. Ancak ASEAN'ın 'beş maddelik mutabakatı' çerçevesinde cuntaya yönelik tutumu belirsizliğini koruyor. Bazı ASEAN ülkeleri, özellikle Tayland ve Laos gibi komşular, cunta ile angajmanı sürdürme eğilimindeyken; Endonezya, Malezya ve Filipinler gibi ülkeler daha eleştirel bir tutum sergiliyor. BM raporu, bu bölünmüşlüğü daha da derinleştirebilir. Öte yandan, Myanmar'daki iç savaşın yayılması ve mülteci akınları, bölge ülkelerini istikrarsızlık riskiyle karşı karşıya bırakıyor. Bu nedenle bazı ülkeler, cunta ile diyaloğun sürdürülmesinin istikrar için gerekli olduğunu savunuyor. Rapora rağmen, ASEAN'ın cuntaya yönelik ortak bir tutum geliştirmesinin zor olduğu değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
BM raporu, Myanmar'daki insan hakları ihlallerini belgeleyerek uluslararası toplumun dikkatini bu ülkeye çekiyor. Türkiye, Myanmar'da yaşanan şiddet olaylarını yakından takip ediyor ve daha önce Arakanlı Müslümanlara yönelik zulüm nedeniyle cuntayı eleştirmişti. Bu rapor, Türkiye'nin Myanmar'daki insan hakları ihlallerine ilişkin tutumunu güçlendirebilir. Ancak Türkiye'nin bölgede ekonomik ve diplomatik çıkarları bulunuyor; özellikle savunma sanayii alanında Myanmar ile ilişkileri olduğu biliniyor. Bu nedenle Türkiye'nin, insan hakları ihlallerine yönelik eleştirilerini sürdürürken, ekonomik ilişkileri koruma yönünde dengeli bir politika izlemesi bekleniyor. Ayrıca, Türkiye'nin Rohingya Müslümanlarına yönelik insani yardımları devam ediyor; bu rapor, uluslararası toplumun Myanmar üzerindeki baskısını artırarak Türkiye'nin insani yardım çabalarını dolaylı olarak destekleyebilir.
