Birleşmiş Milletler (BM), küresel aşılama sisteminde ciddi çatlaklar oluştuğu ve giderek artan sayıda çocuğun difteri, tetanos ve boğmaca (DTP) aşısına başladığı halde tamamlamadığı uyarısında bulundu. Bu durum, milyonlarca çocuğun önlenebilir hastalıklara karşı korumasız kalmasına ve salgın riskinin artmasına yol açıyor. BM verilerine göre, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde aşılama hizmetlerine erişimdeki eşitsizlikler, pandemi sonrası dönemde daha da belirgin hale geldi. Uzmanlar, aşılama oranlarındaki düşüşün, küresel sağlık güvenliği için alarm zilleri çaldırdığını vurguluyor.
Artan aşılama eşitsizliği ve kırılgan sistemler
DTP aşısı, çocukluk döneminde üç doz halinde uygulanan temel bir aşıdır. ancak son yıllarda, özellikle Sahra Altı Afrika ve Güney Asya'da, ilk dozu alan çocukların önemli bir kısmı ikinci veya üçüncü dozu kaçırmaktadır. DSÖ'nün 2023 verilerine göre, dünya genelinde yaklaşık 25 milyon çocuk DTP aşısının üçüncü dozunu alamamıştır. Bu, küresel aşılama kapsamının %86 seviyesine gerilemesine neden olmuştur ki bu oran, sürü bağışıklığı için gereken %95'in oldukça altındadır.
BM Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yayımlanan ortak raporda, aşılama hizmetlerindeki aksaklıkların temel nedenleri arasında çatışma bölgeleri, iklim değişikliği kaynaklı göçler, sağlık sistemlerinin yetersizliği ve aşı kararsızlığı sayılıyor. Raporda, özellikle pandemi döneminde rutin aşılama hizmetlerinin kesintiye uğramasının bu tabloyu daha da kötüleştirdiği belirtiliyor.
Bölgesel boyut: Asya ve Pasifik'te durum
Asya-Pasifik bölgesi, dünya nüfusunun yarısından fazlasını barındırmasına rağmen aşılama oranlarında ciddi farklılıklar gösteriyor. Hindistan, Endonezya ve Filipinler gibi büyük nüfuslu ülkelerde DTP üçüncü doz kapsamı %80'in altına düşmüş durumda. Öte yandan, Çin ve Güney Kore gibi ülkeler %95'in üzerinde oranlarla örnek teşkil ediyor. Bölgedeki aşılamadaki bu eşitsizlik, sadece ulusal sağlık sistemlerini değil, aynı zamanda bölgesel salgın kontrolünü de tehdit ediyor. Dirençli difteri vakalarının artışı, özellikle Bangladeş'teki Rohingya mülteci kamplarında endişe yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kendi aşılama programında yüksek başarı oranlarına sahip olsa da, küresel aşılama sistemindeki bu çatlaklar, özellikle göç yolları üzerinde bulunması nedeniyle dolaylı riskler taşıyor. Komşu bölgelerde (Suriye, Irak, Afganistan) aşılamadaki aksamalar, sınır ötesi salgın tehdidini artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin sağlık diplomasisi kapsamında yürüttüğü aşı yardımları ve insani yardım programları, bu tür küresel kırılganlıkları dengelemede kritik rol oynuyor. Türkiye'nin DSÖ ve UNICEF ile işbirliği içinde bölgesel aşılama projelerine desteği, hem kendi sınır güvenliği hem de küresel sağlık güvenliği açısından önemini koruyor.
