Birleşmiş Milletler (BM) uzmanları, işgal altındaki Filistin topraklarında Yahudi yerleşimcilerin yürüttüğü şiddet eylemlerinde keskin bir artış yaşandığını, bu saldırıların Filistinli topluluklar için varoluşsal bir tehdit oluşturduğunu ve zorla yerinden edilme riskini önemli ölçüde artırdığını bildirdi. Pazartesi günü yayımlanan yazılı açıklamada, BM Özel Raportörleri, 7 Ekim 2023'ten bu yana işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te yerleşimci şiddetinin "benzeri görülmemiş" bir seviyeye ulaştığını vurguladı.
Yerleşimci Saldırıları ve Hukuki Boyut
Uzmanlar, yerleşimci saldırılarının genellikle İsrail güvenlik güçlerinin göz yumması veya aktif katılımıyla gerçekleştiğini belirterek, bu durumun uluslararası insancıl hukukun ciddi ihlallerini oluşturduğuna dikkat çekti. Saldırılarda Filistinli çiftçilere ait zeytin ağaçlarının sökülmesi, ev ve iş yerlerine yönelik yağmalama, okulların ve su kuyularının tahrip edilmesi gibi eylemlerin rutin hale geldiği ifade edildi. BM verilerine göre yalnızca 2023 yılında Batı Şeria'da 500'den fazla yerleşimci şiddeti olayı kaydedilirken, 2024'ün ilk yedi ayında bu sayı 1.200'ü aştı. En çok etkilenen bölgeler arasında Nablus, El-Halil ve Cenin kırsalındaki Filistin köyleri ile Ürdün Vadisi'ndeki topluluklar yer alıyor.
Açıklamada, yerleşimci şiddetinin Filistinlilerin günlük yaşamını ve geçim kaynaklarını hedef aldığı, özellikle tarıma dayalı ekonomileri olan toplulukların bu saldırılar karşısında topraklarını terk etmek zorunda kaldığı belirtildi. Uzmanlar, “Bu saldırılar, Filistin halkının kendi topraklarında kalma hakkını sistematik olarak baltalamakta ve etnik temizlik benzeri bir sürece işaret etmektedir” ifadelerini kullandı. İsrail'in 1967'den bu yana işgal altında tuttuğu Filistin topraklarında 700 binden fazla Yahudi yerleşimcinin yaşadığı tahmin ediliyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Yerleşimci şiddetindeki artış, yalnızca Filistin-İsrail çatışmasının dinamiklerini değiştirmekle kalmıyor, aynı zamanda tüm Orta Doğu bölgesinde jeopolitik gerilimleri tırmandırıyor. BM, AB ve birçok insan hakları örgütü, İsrail'in yerleşim politikalarını uluslararası hukuka aykırı olarak nitelendiriyor. Ancak İsrail hükümeti, özellikle Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ve Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir gibi aşırı sağcı isimlerin liderliğinde, yerleşimleri teşvik eden bir politika izliyor. Bu durum, iki devletli çözüm umutlarını daha da zayıflatıyor ve bölgede yeni bir çatışma dalgası riskini artırıyor.
Filistin yönetimi, uluslararası toplumu İsrail üzerinde baskı kurmaya davet ederken, Hamas ve diğer silahlı gruplar bu şiddeti meşru müdafaa gerekçesiyle karşı saldırılarını artırmak için kullanıyor. BM Güvenlik Konseyi'nin konuya ilişkin aldığı kararlar ise ABD'nin veto yetkisi nedeniyle etkisiz kalıyor. Uzmanlar, mevcut gidişatın durdurulmaması halinde, işgal altındaki topraklarda Filistinlilerin kitlesel olarak yerinden edilmesinin önünün açılacağı uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
BM raporunda vurgulanan Yahudi yerleşimci şiddeti, Türkiye'nin uzun süredir Filistin davasına verdiği destek ve iki devletli çözüm vizyonu açısından kritik bir öneme sahiptir. Türkiye, başta Doğu Kudüs ve Mescid-i Aksa'nın statüsü olmak üzere, Filistin topraklarının İsrail tarafından ilhakını ve yerleşim faaliyetlerini uluslararası hukuka aykırı bularak kınamaktadır. Bu gelişme, Türkiye'nin İsrail'le ilişkilerinde yeni bir gerilim unsuru oluşturabilir; ancak Ankara'nın bölgesel istikrar ve enerji işbirliği gibi konularda İsrail'le diyalog kanallarını açık tutma stratejisi nedeniyle doğrudan bir kopuş beklenmemektedir. Öte yandan, Filistin'de artan şiddet, Türkiye'nin İslam dünyasındaki liderlik rolünü pekiştirme fırsatı doğururken, aynı zamanda İran ve diğer bölgesel aktörlerle rekabeti de derinleştirebilir. Türk dış politikası, hem insani yardım hem de diplomatik girişimlerle Filistinlilerin haklarını savunmaya devam edecektir.
