Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, Filistinli mültecilere yardım sağlayan Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) için acil finansman çağrısında bulundu. Guterres, UNRWA'nın İsrail ile Filistin arasında adil ve kalıcı bir siyasi çözüm için gerekli insani koşulları korumada vazgeçilmez olduğunu vurguladı. BM Genel Sekreteri, ajansın faaliyetlerini sürdürebilmesi için uluslararası toplumun derhal harekete geçmesi gerektiğini belirtti.
Gelişmenin arka planı
UNRWA, 1949 yılında kuruldu ve o tarihten bu yana Filistinli mültecilere eğitim, sağlık, barınma ve sosyal hizmetler sunuyor. Ajans, özellikle Gazze Şeridi, Batı Şeria, Ürdün, Lübnan ve Suriye'de yaklaşık 5,9 milyon Filistinli mülteciye hizmet veriyor. Ancak son yıllarda UNRWA, ciddi mali sıkıntılarla karşı karşıya kaldı. ABD, Trump yönetimi döneminde 2018 yılında ajansa yaptığı katkıları kesmişti. Biden yönetimi fonları bir ölçüde geri getirse de, sürekli bir mali kriz yaşanıyor.
Guterres'in çağrısı, İsrail-Filistin çatışmasının yeniden alevlendiği bir döneme denk geliyor. 7 Ekim 2023'te Hamas'ın İsrail'e düzenlediği saldırı ve ardından İsrail'in Gazze'ye yönelik yoğun bombardımanı, bölgedeki insani krizi derinleştirdi. UNRWA, Gazze'deki nüfusun büyük bölümüne temel hizmetleri sağlayan az sayıdaki kuruluştan biri. Ajans, savaş nedeniyle yerinden edilmiş yüz binlerce insana gıda, su ve tıbbi yardım ulaştırıyor.
Ancak UNRWA, siyasi baskılarla da karşı karşıya. İsrail hükümeti ve bazı uluslararası aktörler, ajansın yeniden yapılandırılması veya kapatılması gerektiğini savunuyor. İsrail, UNRWA'nın ders kitaplarında İsrail karşıtı propagandaya yer verdiğini ve bazı çalışanlarının Hamas bağlantılı olduğunu iddia ediyor. Bu iddialar, ajansın finansmanına yönelik tehditleri artırıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Guterres'in UNRWA çağrısı, sadece bir insani yardım meselesi değil, aynı zamanda siyasi bir duruş. BM Genel Sekreteri, iki devletli çözüm vizyonuna bağlılığını yineliyor. UNRWA'nın varlığı, Filistinli mültecilerin mülkiyet hakları ve geri dönüş talebiyle doğrudan bağlantılı. İsrail, UNRWA'nın tasfiyesini mülteci sorununu çözme yolu olarak görürken, Filistinliler ve birçok uluslararası hukukçu, ajansın BM'nin Filistinli mültecilere yönelik tarihsel sorumluluğunun bir yansıması olduğunu savunuyor.
Bölgesel olarak, UNRWA'nın durumu,sadece Filistin topraklarını değil, aynı zamanda Ürdün, Lübnan ve Suriye'yi de etkiliyor. Bu ülkelerdeki Filistinli mülteci kampları, UNRWA'nın hizmetlerine bağımlı. Ajansın herhangi bir fon kaybı, bu ülkelerde sosyal huzursuzlukları tetikleyebilir.
Küresel boyutta ise UNRWA, çok taraflılığın ve uluslararası dayanışmanın bir sembolü. Guterres'in çağrısı, BM'nin bu kuruluşu ayakta tutma kararlılığını gösteriyor. Ancak ABD Kongresi'nde UNRWA'ya yönelik fonları kısıtlama yönünde artan baskı var. Avrupa Birliği ise UNRWA'yı desteklemeye devam ediyor, ancak reform çağrıları yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği güçlü destekle biliniyor ve UNRWA'ya düzenli olarak maddi yardımda bulunuyor. Guterres'in açıklaması, Türkiye'nin insani diplomasi ve iki devletli çözüm yönündeki politikalarıyla örtüşüyor. Ancak UNRWA'nın mali krizi, Türkiye'nin bölgedeki nüfuz mücadelesinde elini zayıflatabilir. Eğer UNRWA iflas ederse, Türkiye'nin Filistin'deki insani yardım operasyonları ve siyasi etkisi zarar görebilir. Aynı zamanda Türkiye, Körfez ülkeleriyle rekabet halinde olduğu için, bu kriz Türk dış politikası açısından dikkatle yönetilmesi gereken bir dosya haline geliyor.
