Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), 2026 Dünya Mülteciler Günü kapsamında yayımladığı güncel verilerle küresel mülteci krizinin seyrine ışık tuttu. Rapora göre, dünya genelinde zorla yerinden edilen kişi sayısında geçen yıla kıyasla yüzde 3 oranında bir düşüş yaşanırken, bu durum krizin derinleştiği gerçeğini değiştirmiyor. 2025 sonu itibarıyla 108 milyon kişi çatışma, şiddet ve insan hakları ihlalleri nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kaldı. Bu sayı, 2024'teki 111 milyonluk rekor seviyeye göre bir azalmayı işaret ediyor. UNHCR yetkilileri, düşüşün büyük ölçüde Ukrayna'da savaşın ilk yıllarında yaşanan kitlesel göç dalgasının yavaşlamasına bağlı olduğunu belirtiyor. ancak dünyanın diğer bölgelerinde, özellikle Afrika ve Asya'da, yeni krizlerin ortaya çıktığına dikkat çekiyor. Mülteci sayılarındaki bu düşüş, kalıcı çözümlerden çok geçici bir duraklama olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
UNHCR verilerine göre, 2025 yılı boyunca yaklaşık 5 milyon mülteci gönüllü geri dönüş yaparken, 1.5 milyon kişi yeniden yerleştirildi. Bu rakam, önceki yıllara göre artış gösterse de, toplam ihtiyacın çok altında kaldı. En büyük mülteci nüfusuna ev sahipliği yapan ülkeler arasında Türkiye, 3.6 milyon kişiyle ilk sırada yer alırken, onu 2.5 milyonla Kolombiya, 2 milyonla Almanya ve 1.8 milyonla Pakistan izledi. Suriye, dokuzuncu yılında savaşın etkileriyle hala en büyük mülteci krizlerinden birini oluşturuyor; 6.6 milyon Suriyeli farklı ülkelerde mülteci statüsüyle yaşıyor. Bununla birlikte, Afganistan, Myanmar ve Güney Sudan'dan gelen mülteci akınları da devam ediyor. UNHCR, yeni çatışmaların ve iklim değişikliğinin etkisiyle önümüzdeki yıllarda sayıların yeniden artabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle Sahel bölgesi, Afganistan ve Yemen'deki istikrarsızlık, mülteci krizini beslemeye devam ediyor. Veriler, mültecilerin yüzde 73'ünün gelişmekte olan ülkeler tarafından ağırlandığını, bu durumun küresel yük paylaşımındaki eşitsizliği gözler önüne seriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bölgesel düzeyde, en büyük mülteci krizi Orta Doğu ve Afrika boyunca etkisini sürdürüyor. Suriye'deki savaş, Ukrayna'daki çatışma ve Doğu Afrika'daki kuraklık, milyonlarca insanı yerinden etti. Asya'da ise Myanmar'daki Rohingya krizi ve Afganistan'da Taliban yönetiminin yol açtığı göç hareketleri öne çıkıyor. UNHCR'nin raporu, aynı zamanda, mülteci krizinin yalnızca insani değil, aynı zamanda ekonomik ve güvenlik boyutları olduğunun altını çiziyor. Mültecilerin ev sahibi ülkelerde yarattığı ekonomik yük ve sosyal uyum sorunları, siyasi tartışmaların odağında. Öte yandan, mültecilerin iş gücüne katılımı ve ekonomik katkıları giderek daha fazla kabul görüyor. Küresel ölçekte, mülteci krizine yönelik uluslararası iş birliği ve finansman çağrıları yineleniyor. Ancak, gelişmiş ülkelerin mülteci kabulü konusunda giderek daha isteksiz davranması, yükün büyük bölümünü gelişmekte olan ülkelere bırakıyor. İklim değişikliğinin mülteci hareketlerini artırması beklenirken, bu alanda henüz yasal bir çerçeve oluşturulamadı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, 3.6 milyon mülteciyle dünyada en fazla mülteci barındıran ülke konumunda. Bu durum, Türk dış politika ve ekonomisi üzerinde önemli etkiler yaratıyor. Suriye'den gelen mültecilerin ülkedeki varlığı, yerel yönetimlerden merkezi bütçeye kadar geniş bir alana yayılan mali yükü beraberinde getiriyor. Öte yandan, AB ile yapılan mülteci anlaşması ve düzensiz göçle mücadele, Türkiye'nin Avrupa ile ilişkilerinde kilit bir unsur olmayı sürdürüyor. Mülteci sayısındaki küresel düşüş, Türkiye'ye kısa vadede bir rahatlama sağlasa da, Suriye'deki istikrarsızlık devam ettiği sürece yeni akın riski bulunuyor. Ayrıca, Afganistan'dan gelebilecek yeni mülteci dalgaları, Türkiye'nin göç politikasını yeniden gözden geçirmesini gerektirebilir.
