Beyaz Saray, eyalet düzeyinde hızla çoğalan yapay zeka (YZ) düzenlemelerine karşı federal üstünlük sağlamak amacıyla Kongre ile kapsamlı bir pazarlık yürütüyor. Görüşmelerde, federal hükümetin eyalet yasalarını geçersiz kılma yetkisi karşılığında, çocukların çevrimiçi güvenliği ve deepfake içeriklere karşı koruma gibi teknoloji politikalarında ilerleme kaydedilmesi hedefleniyor. Tennessee Cumhuriyetçi Senatörü Marsha Blackburn, müzakerelerin öncülüğünü üstlenmiş durumda.
Gelişmenin arka planı: Federal üstünlük arayışı
Son yıllarda eyaletler, yapay zeka teknolojilerinin düzenlenmesi konusunda bağımsız adımlar atmaya başladı. Kaliforniya, Colorado ve Texas gibi büyük eyaletler, YZ sistemlerinin şeffaflığı, hesap verebilirliği ve potansiyel ayrımcılığın önlenmesi gibi alanlarda kendi yasalarını çıkardı. Bu durum, teknoloji şirketleri için eyaletten eyalete değişen bir düzenleme mozaiği oluşturarak uyum maliyetlerini artırdı ve inovasyonu yavaşlattı. Beyaz Saray, bu parçalı yapının yerine tek bir federal standart getirerek hem şirketlerin yükünü hafifletmeyi hem de ABD'nin küresel YZ rekabetinde elini güçlendirmeyi amaçlıyor.
Müzakerelerin bir diğer boyutu ise Kongre'de bekleyen teknoloji odaklı yasa tasarıları. Özellikle çocukların sosyal medya ve çevrimiçi platformlarda karşılaştığı zararlara karşı korunmasını öngören Kids Online Safety Act (Çocuk Çevrimiçi Güvenlik Yasası) ile yapay zeka ile oluşturulmuş sahte içeriklerin (deepfake) seçim dönemlerinde yanlış bilgi yayılmasını engellemeye yönelik yasal düzenlemeler ön planda. Beyaz Saray, federal YZ üstünlüğünü bu tasarıların geçişi için bir pazarlık kozu olarak kullanıyor. Senatör Blackburn'ün liderliğindeki görüşmelerde, teknoloji şirketlerinin de desteğini alan bir uzlaşma metni hazırlanmaya çalışılıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: ABD'nin YZ liderliği tehlikede mi?
Federal düzeyde bir YZ düzenlemesinin olmayışı, ABD'yi Avrupa Birliği'nin Kapsamlı Yapay Zeka Yasası (AI Act) karşısında dezavantajlı konuma düşürüyor. AB, geçtiğimiz yıl yürürlüğe giren AI Act ile dünyanın en kapsamlı YZ düzenlemesini oluşturarak risk bazlı bir denetim sistemi getirdi. ABD ise henüz federal bir yasa çıkaramadığı için eyaletlerin inisiyatifine bağımlı kalmış durumda. Örneğin, Kaliforniya'nın 2025'te yürürlüğe girmesi beklenen YZ şeffaflık yasası, Silikon Vadisi merkezli birçok teknoloji devini doğrudan etkiliyor. Bu durum, bazı şirketlerin yatırımlarını daha öngörülebilir düzenlemelere sahip AB veya Asya ülkelerine kaydırmasına yol açabilir.
Öte yandan, federal üstünlük fikri eyaletlerin direnişiyle karşılaşabilir. Özellikle Kaliforniya ve New York gibi ilerici eyaletler, kendi daha sıkı düzenlemelerinin federal bir standartla zayıflatılmasına sıcak bakmıyor. Bu eyaletler, YZ'nin tüketici mahremiyeti, işgücü piyasası ve ifade özgürlüğü üzerindeki etkilerine daha hızlı yanıt vermek istiyor. Beyaz Saray'ın bu noktada bir denge kurması gerekiyor: Eyaletlerin endişelerini giderecek kadar esnek, ancak şirketlerin ihtiyaç duyduğu tekdüzeliği sağlayacak kadar katı bir federal yasa tasarlamak. Müzakerelerin sonucu, sadece ABD içinde değil, küresel YZ düzenlemelerinin şekillenmesinde de belirleyici olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu gelişme, YZ düzenlemelerinin küresel ölçekte standartlaşma eğilimini yansıtıyor. Türkiye, kendi YZ stratejisini belirlerken ABD ve AB arasındaki bu rekabeti yakından izlemeli. Federal bir standart oluşması halinde, Türk teknoloji şirketleri ve ihracatçıları için uyum süreci kolaylaşabilir. Ancak Türkiye'nin, veri egemenliği ve ulusal güvenlik hassasiyetlerini koruyacak şekilde kendi YZ yasal çerçevesini oluşturması kritik önem taşıyor. Ayrıca, deepfake ve çocuk güvenliği gibi konularda Türkiye'nin de uluslararası iş birliğine açık olması, küresel normların şekillenmesinde söz sahibi olmasını sağlayabilir.
