Beyaz Saray İç Politika Konseyi (DPC), Smithsonian Enstitüsü bünyesindeki Amerikan Tarihi Müzesi yöneticilerini 'aşırı' aktivistler olarak etiketleyen çarpıcı bir rapor yayımladı. 4 Temmuz Bağımsızlık Günü'nde kamuoyuna sunulan 162 sayfalık belge, müze yetkililerini Amerikan tarihinin nasıl sunulacağı konusunda kendi ideolojilerini dayatmakla suçluyor. Rapor, özellikle müzenin sergi ve eğitim programlarında 'bölücü' bir anlatı benimsediğini, Amerikan tarihinin karanlık yönlerine aşırı odaklanırken ülkenin başarılarını ve ilerlemesini yeterince vurgulamadığını öne sürüyor. Bu gelişme, ABD'de tarih eğitimi ve kültürel kurumların rolü konusunda derinleşen siyasi kutuplaşmanın en son örneği olarak dikkat çekiyor.
Raporun detayları ve tarafların tepkileri
DPC raporu, Smithsonian'ın Ulusal Amerikan Tarihi Müzesi'nin yanı sıra diğer bağlı müzeleri de hedef alıyor. Belgede, müze liderliğinin 'tarihsel gerçekleri çarpıtarak' ABD'nin kuruluş değerlerini, ekonomik özgürlüğü ve bireysel başarıyı küçümsediği iddia ediliyor. Rapora göre, müze sergileri 'örgütlü emek, çevrecilik ve kimlik siyaseti' gibi konulara orantısız yer verirken, girişimcilik, teknolojik yenilik ve sivil toplum kuruluşlarının katkılarını ihmal ediyor. Özellikle, 2026'da açılması planlanan 'Amerikan Alın Yazısı' sergisinin içeriği eleştiriliyor; raporda bu serginin 'Amerikan istisnacılığını' reddeden bir perspektif benimsediği belirtiliyor.
Smithsonian Enstitüsü ise rapora sert yanıt verdi. Enstitü Sözcüsü Linda St. Thomas yaptığı açıklamada, 'Smithsonian, tüm Amerikalılar için tarafsız ve kapsamlı bir tarih sunma misyonuyla hareket eder. Bu rapor, siyasi bir ajandayı yansıtmaktadır ve kurumumuzun itibarını zedelemeye yöneliktir' dedi. Demokrat Parti üyesi Kongre üyeleri de Beyaz Saray'ı Smithsonian'a siyasi müdahaleyle suçlarken, Cumhuriyetçiler raporu memnuniyetle karşıladı. Eski Başkan Donald Trump döneminde başlatılan '1776 Komisyonu'nun benzer bir eleştiriyi 2020'de yayımladığı hatırlanıyor.
Raporda ayrıca, Smithsonian'ın 2023 mali yılında federal bütçeden 1.1 milyar dolar aldığı ve bu fonların 'ideolojik' amaçlar için kullanılmaması gerektiği vurgulanıyor. Beyaz Saray, Kongre'den Smithsonian'ın bütçesini denetleyecek yeni bir komisyon kurulmasını talep ediyor. Uzmanlar, bu talebin kültür savaşlarının yeni bir aşamasına işaret ettiğini ve Smithsonian gibi saygın bir kurumun bağımsızlığını tehdit edebileceğini belirtiyor.
Küresel yansımalar ve tarihsel bağlam
Bu tartışma yalnızca ABD'ye özgü değil. Dünyanın dört bir yanında müzelerin ve eğitim kurumlarının tarihi nasıl anlatması gerektiği konusunda benzer kutuplaşmalar yaşanıyor. Örneğin, Almanya'da Holocaust anlatısının dozu, Fransa'da sömürgecilik tarihinin sergilenmesi, Türkiye'de ise Milli Mücadele ve Osmanlı mirasının yorumlanması sıkça tartışma konusu oluyor. ABD'deki bu gelişme, kültürel kurumların siyasi iktidarlar tarafından araçsallaştırılması riskini bir kez daha gündeme getiriyor.
Smithsonian, 1846'da kurulduğundan bu yana 'bilginin artırılması ve yayılması' misyonuyla hareket etti. Ancak son yıllarda kurum, özellikle 2020'de George Floyd'un öldürülmesinin ardından ırkçılık karşıtı sergilere ağırlık vermesiyle muhafazakar çevrelerin hedefi haline geldi. 2021'de Müze ve Kütüphane Hizmetleri Enstitüsü'nün 'sosyal adalet' odaklı projelere verdiği destek de benzer eleştirilere maruz kalmıştı.
Analistler, Beyaz Saray'ın bu raporu sadece Smithsonian'ı değil, aynı zamanda okullarda okutulan tarih ders kitapları, kamu yayıncılığı ve diğer kültürel kurumları da hedef alan daha geniş bir kampanyanın parçası olarak görüyor. Özellikle 2024 başkanlık seçimleri öncesinde bu tür kültürel meselelerin öne çıkarılması, Cumhuriyetçi seçmen tabanını harekete geçirmeye yönelik bir strateji olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'deki kültür kurumlarının bağımsızlığı ve tarih anlatısı tartışmaları açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. ABD'de yaşanan bu süreç, kültürel mirasın ve eğitim müfredatının siyasi mücadelelere konu olmasının küresel bir olgu olduğunu gösteriyor. Türkiye'de de zaman zaman müzelerin içeriği, anma etkinlikleri ve okul kitaplarındaki tarih anlatısı benzer tartışmalara yol açıyor. Bu tür müdahaleler, kurumların tarafsızlığını zedelerken, toplumsal uzlaşıyı da güçleştirebiliyor. Türk dış politikasında kültürel diplomasi önemli bir yer tuttuğu için, Smithsonian gibi prestijli bir kurumun siyasallaşması, uluslararası kültürel işbirliği projelerine de yansıyabilir. Türkiye'nin kendi kültür politikalarını oluştururken bu tür kutuplaştırıcı yaklaşımlardan kaçınması, hem ulusal birlik hem de uluslararası itibar açısından kritik önem taşıyor.
