ABD'de benzin fiyatlarındaki yumuşama, haziran ayında tüketicilerin kişisel finansmanları ve ekonominin genel gidişatına ilişkin iyimserliğini artırdı. Ancak yeni bir anket, savaş ve enflasyonun etkisiyle tüketici güveninin hâlâ tarihsel olarak düşük seviyelerde seyrettiğini ortaya koydu. Michigan Üniversitesi'nin Tüketici Güven Endeksi, haziran ayında beklenenden daha fazla yükselerek 50,2 puana çıktı. Bu, mayıs ayındaki 48,4 puanlık seviyeye göre belirgin bir artış anlamına geliyor. Ekonomistler, endeksin 49,5 puana yükseleceğini tahmin ediyordu. Endeks, geçen yılın aynı döneminde 85,5 puandı. Tüketicilerin mevcut ekonomik koşullara ilişkin değerlendirmesi 55,4 puana yükselirken, gelecek beklentileri alt endeksi 46,8 puana çıktı. Anketin baş ekonomisti Richard Curtin, 'Ülke genelinde benzin fiyatlarındaki düşüş, tüketicilerin mali durumlarına ilişkin olumlu algıyı güçlendirdi' dedi.
Gelişmenin arka planı
Ankete göre, tüketicilerin üçte ikisi benzin fiyatlarındaki düşüşten olumlu etkilendi. ABD'de ortalama benzin fiyatı geçen ay galon başına 4,33 dolardan 4,01 dolara geriledi. Ancak bu, bir yıl öncesine göre hâlâ yüzde 50'den fazla yüksek. Enflasyonun 40 yılın zirvesinde seyretmesi, tüketici güvenini baskılamaya devam ediyor. Tüketici Fiyat Endeksi, mayıs ayında yıllık bazda yüzde 8,6 artış kaydetti. Gıda ve enerji fiyatlarındaki yükseliş, hane bütçelerini zorluyor. İran'daki savaşın küresel enerji piyasalarındaki etkisi de belirsizlik yaratıyor. Curtin, 'Jeopolitik riskler ve yüksek enflasyon, tüketicilerin harcama planlarını temkinli hale getiriyor' ifadelerini kullandı. Anket ayrıca tüketicilerin yarısından fazlasının, hükümetin enflasyon kontrolü politikalarını yetersiz bulduğunu gösteriyor.
Bölgesel veya küresel boyut
ABD tüketici güvenindeki dalgalanmalar, küresel ekonominin lokomotifi olan ülkenin iç talebi üzerinden dünya genelini etkiliyor. Tüketici güveninin düşük seyretmesi, kişisel harcamaların yavaşlamasına ve dolayısıyla ithalatın azalmasına yol açabilir. Bu durum, başta Çin ve Almanya olmak üzere ihracata dayalı ekonomiler için sorun teşkil ediyor. Öte yandan benzin fiyatlarındaki düşüş, enerji ithalatçısı ülkeler için cari açık baskısını hafifletirken, OPEC ve Rusya gibi üreticilerin gelirlerini azaltıyor. Uzmanlar, savaş ve yaptırımların etkisiyle enerji fiyatlarındaki oynaklığın devam edeceğini, bunun da tüketici güvenini istikrarsız kılacağını belirtiyor. Fed'in faiz artırımları ise resesyon korkularını besliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD tüketici güveni, küresel talep üzerinden Türkiye'nin ihracatını etkileme potansiyeline sahiptir. Enerji maliyetlerindeki düşüş, benzin ithalatında Türkiye için de olumlu bir sinyal olabilir; ancak iç piyasada akaryakıt fiyatları vergiler ve kur dalgalanmaları nedeniyle farklı seyrediyor. Jeopolitik olarak, İran savaşının enerji fiyatlarına etkisi, Türkiye'nin enerji güvenliğini doğrudan ilgilendiriyor. Fed'in para politikasına bağlı olarak dolar/TL kurundaki değişim, tüketici güvenini ve ithalat fiyatlarını şekillendirebilir. Bu nedenle, ABD'deki tüketici eğilimleri, Türk ekonomisi için dolaylı ama önemli bir gösterge olarak izlenmelidir.
