Belçika, hızı saatte 20 ila 25 kilometre arasında değişen elektrikli scooter kullanıcıları için kask takma zorunluluğu getirdi. Ulaştırma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, bu düzenleme özellikle daha hızlı modellerin karıştığı kazalarda baş ve yüz yaralanmalarındaki ciddi artışı önlemeyi amaçlıyor. Yeni kural, 1 Temmuz 2025 tarihinde yürürlüğe girecek ve ülke genelindeki tüm belediyelerde geçerli olacak. Karar, Avrupa genelinde mikromobilite araçlarına yönelik güvenlik standartlarının sıkılaştırıldığı bir dönemde alındı. Belçika, bu adımla Avrupa Birliği içinde kask zorunluluğunu en geniş kapsamda uygulayan ülkelerden biri haline geldi.
Düzenlemenin kapsamı ve gerekçeleri
Belçika Federal Ulaştırma Bakanlığı'nın yayımladığı genelgeye göre, kask zorunluluğu yalnızca 20-25 km/saat hız yapabilen elektrikli scooterları kapsıyor. Saatte 20 kilometrenin altında kalan modeller, mevcut trafik kurallarına göre bisiklet gibi değerlendirildiğinden kask takma zorunluluğu bulunmuyor. Ancak daha yüksek hıza ulaşabilen scooterlar, motorlu taşıt sınıfına yakın bir güvenlik standardı gerektirdiği için bu kurala tabi tutuluyor. Yetkililer, özellikle baş travması vakalarının son üç yılda yüzde 40 oranında arttığını ve bu artışın büyük bölümünün genç sürücüler arasında görüldüğünü belirtiyor.
Bruxelles Saint-Luc Üniversitesi Hastanesi Acil Servis Şefi Dr. Marc De Coster, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Hızlı scooter kullanıcıları, bisiklet kazalarına benzer hızda kazalara karışıyor, ancak kask kullanım oranları çok daha düşük. Bu durum ciddi beyin kanamalarına ve kalıcı hasarlara yol açıyor" dedi. Uzmanlar, kaskların baş yaralanması riskini yüzde 70'e kadar azalttığını, yüz yaralanmalarını ise büyük ölçüde önlediğini vurguluyor. Belçika Bisikletçiler Birliği (GRACQ) ise düzenlemeyi desteklediğini ancak scooter paylaşım firmalarının da kask temin etme sorumluluğu alması gerektiğini ifade etti.
Yeni kuralın ihlalinde belirlenecek ceza miktarı henüz netleşmedi; ancak Belçika'da trafik cezaları genellikle 50 ila 500 avro arasında değişiyor. Yetkililer, ilk ay boyunca yalnızca uyarı yapılacağını, ardından cezai işlem uygulanacağını duyurdu. Belçika genelinde scooter paylaşımı yapan şirketler de yeni düzenlemeye uyum için kullanıcılarına kask sağlama ya da kask takmalarını zorunlu tutma konusunda bilgilendirme kampanyaları başlattı.
Avrupa genelinde mikromobilite güvenliği tartışmaları
Belçika'nın bu kararı, Avrupa genelinde elektrikli scooter kazalarının artmasıyla eş zamanlı olarak geldi. Avrupa Ulaştırma Güvenliği Konseyi (ETSC) verilerine göre, 2020'den bu yana Avrupa'da e-scooter kazalarında hayatını kaybedenlerin sayısı üç katına çıktı. Yalnızca 2023'te Avrupa Birliği genelinde 210 kişi e-scooter kazalarında yaşamını yitirdi. Bu tablo, birçok ülkeyi ya hız sınırlaması ya da kask zorunluluğu gibi önleyici tedbirler almaya itiyor.
Fransa, 2023 yılında Paris'te kiralık e-scooter hizmetini tamamen yasaklamış; Almanya ise 20 km/saat üzeri hıza çıkabilen tüm mikromobilite araçlarında kask takmayı zorunlu kılmıştı. İspanya ve İtalya ise benzer düzenlemeleri hazırlıyor. Danimarka'nın başkenti Kopenhag'da belediye, gece saatlerinde scooter kullanımını sınırlama kararı almıştı. Uzmanlar, Belçika'nın bu düzenlemesinin AB çapında ortak bir mikromobilite yönetmeliğine zemin hazırlayabileceğini belirtiyor. Avrupa Komisyonu, geçtiğimiz ay içinde yayımladığı taslak direktifte, 25 km/saat üzeri hıza sahip elektrikli scooterların motosiklet sınıfına alınması ve bu araçların kullanıcılarına kask, koruyucu ekipman ve zorunlu sigorta koşulu getirilmesini önermişti.
Elektrikli scooter üreticileri ise düzenlemeye farklı tepkiler gösteriyor. Bazı üreticiler, kask zorunluluğunun kullanımı azaltabileceğinden endişe ederken, diğerleri bu durumun sektör için bir fırsat olduğunu düşünüyor ve scooter tasarımlarında kask bölmesi gibi güvenlik yenilikleri üzerinde çalışıyor. Öte yandan, kask üreticileri satışlarının Avrupa genelinde arttığını bildiriyor. Özellikle şehir içi ulaşımda giderek yaygınlaşan bu araçların güvenliğine ilişkin kuralların, beraberinde şehir altyapılarının da gözden geçirilmesini zorunlu kıldığı belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Belçika'da alınan bu karar, Türkiye'de hızla artan elektrikli scooter kullanımına yönelik önemli bir referans noktası oluşturuyor. Türkiye'de özellikle büyük şehirlerde yaygınlaşan scooter kiralama hizmetleri, trafik güvenliği açısından ciddi riskler barındırıyor. Belçika'nın uyguladığı kask zorunluluğu, Türk yetkililerin de benzer bir düzenleme yapması için bilimsel ve hukuki bir örnek teşkil edebilir. Türkiye'de şu an için yalnızca hız sınırlandırıcı ve plaka uygulaması konuşuluyor; ancak uluslararası standartların takip edilmesi, kazalara bağlı ölüm ve sakatlıkların önlenmesinde kritik rol oynayabilir. Ayrıca, Avrupa Birliği'nin hazırladığı taslak direktifte öngörülen sigorta ve sertifika sistemleri, ilerleyen süreçte Türkiye'deki scooter ekosisteminin de yeniden yapılandırılmasına zemin hazırlayabilir.
