İngiltere, Kanada, Fransa ve Norveç, işgal altındaki Batı Şeria'da yerleşimci şiddetini finanse eden, kolaylaştıran ve uygulayan İsrail ağlarına karşı 9 Haziran'da ortak yaptırım kararı aldığını duyurdu. Londra ve Kudüs merkezli açıklamalara göre, yaptırımlar şiddet olaylarına karışan kişi ve kuruluşların mal varlıklarının dondurulmasını ve seyahat yasaklarını içeriyor. Bu adım, uluslararası toplumun artan baskısı altında, İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşimci şiddetine karşı nadir görülen bir koordinasyonu yansıtıyor.
Yaptırımların kapsamı ve hedefleri
Açıklamalara göre, yaptırım uygulanan kişi ve kuruluşlar arasında, yerleşimci şiddetini doğrudan gerçekleştiren milis gruplar, bu gruplara fon sağlayan vakıflar ve şiddeti teşvik eden sivil toplum örgütleri bulunuyor. İngiltere Dışişleri Bakanı David Lammy, yaptırımların Filistinli sivillerin korunması ve uluslararası hukukun üstünlüğünün sağlanması amacı taşıdığını belirtti. Kanada Dışişleri Bakanı Melanie Joly ise, "Batı Şeria'daki şiddet kabul edilemez. Bu yaptırımlar, sorumluların hesap vermesini sağlamak için atılmış somut bir adımdır" ifadelerini kullandı. Fransa ve Norveç de benzer şekilde, yaptırımların BM kararlarına ve uluslararası hukuka uygun olduğunu vurguladı.
Yaptırımların özellikle, geçtiğimiz aylarda Huwara gibi Filistin köylerine düzenlenen baskınlar ve tarım arazilerine yönelik sabotaj eylemlerine odaklandığı belirtiliyor. İsrail hükümeti henüz resmi bir yanıt vermezken, bazı aşırı sağcı milletvekilleri yaptırımları "anti-Semitik" olarak nitelendirdi. Ancak analistler, bu yaptırımların sembolik olmaktan öteye geçebileceğini, çünkü dört ülkenin de İsrail ile güçlü ekonomik bağlara sahip olduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu ortak yaptırım kararı, Batı Şeria'daki şiddet olaylarının uluslararası kamuoyunda giderek daha fazla tepki çektiği bir dönemde geldi. Birleşmiş Milletler verilerine göre, 2023 yılında Batı Şeria'da yerleşimci şiddeti olaylarında yüzde 50'den fazla artış yaşandı. ABD, şimdiye kadar bu konuda yaptırım uygulamaktan kaçınırken, Avrupa ülkelerinin adımı, İsrail'in uluslararası alanda yalnızlaşabileceği yönünde sinyaller veriyor. Norveç Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Bu yaptırımlar, iki devletli çözümün altını oyma girişimlerine karşı bir uyarıdır" denildi.
Uzmanlar, yaptırımların etkili olabilmesi için daha fazla ülkenin katılımı gerektiğini savunuyor. Özellikle ABD'nin benzer bir adım atması durumunda, yaptırımların caydırıcılığının artacağı belirtiliyor. Ancak şimdilik, dört ülkenin koordinasyonu, Avrupa Birliği içinde de benzer kararların alınmasına zemin hazırlayabilir. Bu gelişme, aynı zamanda Ortadoğu'da barış sürecinin yeniden canlandırılmasına yönelik uluslararası çabaların da bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği güçlü destek ve İsrail'in işgal politikalarına karşı süregelen eleştirileriyle biliniyor. Batı Şeria'daki yerleşimci şiddetine yönelik bu yaptırım kararı, Türkiye'nin de uzun süredir savunduğu uluslararası hukukun üstünlüğü ve Filistinli sivillerin korunması ilkeleriyle örtüşüyor. Ankara'nın, bu yaptırımları memnuniyetle karşılaması ve kendi yaptırım listesini genişletme olasılığı bulunuyor. Öte yandan, Türkiye-İsrail ilişkilerinde son dönemde gözlenen normalleşme süreci, bu tür yaptırım kararlarıyla test edilebilir. Türkiye, bölgesel bir aktör olarak, yaptırımların iki devletli çözümü destekleyecek şekilde uygulanmasını teşvik edebilir ve Filistin yönetimi ile koordinasyonu artırabilir.
