İran'ın eski dini lideri Ali Hamaney ve dört aile üyesinin 28 Şubat'ta ABD istihbaratına dayanan İsrail hava saldırılarında hayatını kaybetmesinin ardından bugün Tahran'da düzenlenecek cenaze törenine yüz binlerce kişinin katılması bekleniyor. Büyük Musalla Camii'nde sabah saatlerinden itibaren toplanmaya başlayan binlerce kişi, Hamaney ve ailesine son görevlerini yerine getiriyor. Cenaze alayının kent merkezinden geçerek İmam Humeyni Türbesi'ne doğru ilerlemesi planlanıyor. İran devlet televizyonu, törenin canlı yayınlanacağını ve ülke genelinde bir dakikalık saygı duruşu yapılacağını duyurdu.
Gelişmenin arka planı: Hamaney'in ölümü ve bölgesel yansımaları
Ali Hamaney, 1989'dan bu yana İran'ın en üst dini lideri olarak görev yapıyordu. 28 Şubat'ta Tahran'ın kuzeyindeki bir konutunda düzenlenen İsrail hava saldırısında oğlu Mücteba Hamaney, kızı Ferişte Hamaney ve iki torunuyla birlikte hayatını kaybetti. Saldırının ABD istihbaratı tarafından sağlanan istihbaratla gerçekleştirildiği iddia ediliyor. Hamaney'in ölümü, İran'da siyasi bir boşluk yaratırken, ülke içinde yas ve öfke dalgasına yol açtı.
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, Hamaney'in halefi olarak eski Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'yi geçici olarak atadı. Reisi, cenaze töreninde yapacağı konuşmayla yeni dönemin sinyallerini vermesi bekleniyor. Tahran'daki birçok hükümet binasında siyah bayraklar asılıyken, dükkanlar ve okullar bugün kapalı. Cenaze töreni sırasında güvenlik önlemlerinin üst düzeyde tutulduğu, kent merkezinde çok sayıda güvenlik gücünün konuşlandığı bildiriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: İsrail-ABD-İran gerginliği tırmanıyor
Hamaney'in ölümü, İsrail ve ABD ile İran arasındaki gerginliği tırmandırdı. İran Dışişleri Bakanlığı, saldırıyı kınayarak BM Güvenlik Konseyi'ne başvururken, Tahran yönetimi misilleme tehdidinde bulundu. İsrail ise operasyonun meşru müdafaa hakkı çerçevesinde yapıldığını savunuyor. ABD'den ise resmi bir açıklama gelmedi ancak Biden yönetiminin bölgedeki angajmanını gözden geçirdiği belirtiliyor.
Bu gelişme, Batı Asya'da tırmanan çatışmaların yeni bir boyuta ulaştığını gösteriyor. Uzmanlar, İran'ın misilleme olasılığına karşı İsrail'in savunma hattını güçlendirdiğini, Suudi Arabistan ve BAE gibi körfez ülkelerinin ise endişeyle durumu izlediğini aktarıyor. Ayrıca Çin ve Rusya, iki tarafı itidal çağrısı yapmaya davet ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile komşu ve bölgesel rakib olarak bu gelişmeden doğrudan etkilenecektir. Hamaney'in ölümü, İran'da istikrarsızlık riskini artırırken, Türkiye'nin Kuzey Irak ve Suriye'deki PKK/YPG operasyonları ile İran'ın nüfuz mücadelesi arasında yeni bir denge kurmasını gerektirebilir. Ayrıca İran üzerinden geçen enerji hatları ve ticaret yolları güvenliği, Ankara için kritik önem taşıyor. Türkiye, bu süreçte bölgesel istikrarı korumak için arabuluculuk rolü üstlenebilir ancak İsrail-ABD eksenine karşı İran'a verdiği desteğin sınırlarını da yeniden değerlendirmek zorunda kalabilir.
