Basra Körfezi'nde son günlerde tırmanan askeri gerilim, Asya-Pasifik borsalarında sert satışlara yol açarken, petrol fiyatları varil başına 75 doların üzerine çıktı. Japonya'nın Nikkei 225 endeksi yüzde 2,3, Hong Kong Hang Seng endeksi yüzde 1,8 ve Güney Kore Kospi endeksi yüzde 1,6 değer kaybetti. Çin'in Şanghay Bileşik Endeksi de yüzde 1,2 geriledi. Yatırımcılar, bölgedeki çatışmanın küresel enerji arzını tehdit etmesinden endişe duyuyor. Petrol fiyatları, geçen hafta bir tankere düzenlenen saldırının ardından yüzde 4'ün üzerinde yükseldi ve bu sabah itibarıyla Brent tipi ham petrol varil başına 75,40 dolardan, ABD hafif ham petrolü ise 71,20 dolardan işlem görüyor.
Gelişmenin arka planı: Körfez'de artan çatışma riski
Gerilim, geçen hafta Umman Denizi'nde bir ticari tankere düzenlenen insansız hava aracı saldırısıyla başladı. ABD ve Birleşik Krallık, saldırıdan Yemen'deki Husileri sorumlu tutarken, İran destekli grupların bölgedeki faaliyetleri arttı. Bunun üzerine ABD, Körfez'e ek savaş gemileri konuşlandırdığını duyurdu. İran ise tepki olarak Hürmüz Boğazı'nda tatbikat başlattı. Küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği bu stratejik su yolunda olası bir aksama, enerji piyasalarını altüst edebilir. Analistlere göre, Hürmüz Boğazı'nın kapatılması durumunda petrol fiyatları varil başına 100 doları aşabilir. Bu belirsizlik, Asya'nın en büyük petrol ithalatçıları olan Japonya, Güney Kore, Çin ve Hindistan'ı doğrudan etkiliyor.
Asya borsalarındaki düşüş, sadece enerji maliyetlerindeki artıştan değil, aynı zamanda jeopolitik risk primindeki yükselişten kaynaklanıyor. Güvenli liman talebi, Japon yeni ve altını yukarı çekerken, riskli varlıklardan çıkış hızlandı. Özellikle havayolları, deniz taşımacılığı ve petrokimya şirketleri hisselerinde belirgin kayıplar var. Singapur merkezli bir fon yöneticisi, "Piyasalar, 2019'daki Hürmüz krizinin tekrarlanmasından korkuyor. O dönemde petrol fiyatları üç ayda yüzde 30 artmıştı" diyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Enerji güvenliği ve ticaret yolları
Bu gelişme, sadece Asya için değil, tüm dünya ekonomisi için kritik. Avrupa, zaten Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle enerji krizi yaşarken, Körfez'deki bir çatışma kıtayı daha da zor durumda bırakabilir. ABD ise hem İran'a yönelik yaptırımlarını sıkılaştırmak hem de müttefiklerine güvence vermek arasında bir denge kurmaya çalışıyor. Çin, bölgedeki en büyük ticaret ortağı olarak, enerji arz güvenliğini sağlamak için diplomatik girişimlerini artırdı. Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkeleri, petrol üretimini artırarak fiyatları dengelemeye çalışsa da, mevcut kapasitelerinin sınırlı olduğu görülüyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), üye ülkelerin acil durum petrol stoklarını kullanmaya hazır olduğunu açıkladı. Ancak piyasalarda, tansiyonun daha da yükselebileceği endişesi hakim.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Basra Körfezi'ndeki gerilim, enerji ithalatının büyük bölümünü Orta Doğu'dan karşılayan Türkiye için doğrudan bir tehdit. Petrol fiyatlarındaki artış, cari açığı büyütebilir ve enflasyonu tetikleyebilir. Ayrıca Hürmüz Boğazı'ndan geçen enerji sevkiyatı risk altına girdiğinde, Türkiye'nin alternatif tedarikçilere yönelmesi gerekebilir. Diplomatik açıdan Ankara, hem İran hem de Körfez ülkeleriyle dengeli ilişkiler yürütme çabasında. Ancak bölgedeki çatışma, Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefini sekteye uğratabilir. Katar ile yapılan doğalgaz anlaşmaları ve Irak üzerinden planlanan kara yolu, kriz durumunda alternatif rota olarak öne çıkıyor. Yine de kısa vadede riskin yönetilmesi, ekonomi yönetimi için ek bir zorluk anlamına geliyor.
