Dünyanın en büyük bankaları, 2025 yılında fosil yakıt endüstrisine 906 milyar dolarlık rekor bir finansman sağladı. Araştırmacılar, bu artışı 'akıl almaz' olarak nitelendirirken, JPMorgan Chase'in başı çektiği 65 bankanın aldığı kararların, küresel sıcaklık artışını sınırlama hedefleriyle taban tabana zıt olduğunu vurguluyor. Rapora göre, 2024'e kıyasla yüzde 15 artış gösteren bu finansman, iklim kriziyle mücadelede atılan adımları baltalıyor.
Artan Fosil Yakıt Yatırımlarının Perde Arkası
Banking on Climate Chaos adlı rapor, 65 büyük bankanın fosil yakıtlara olan taahhütlerini ortaya koyuyor. JPMorgan Chase, 2025'te 45 milyar dolarla en büyük finansör olurken, onu Citigroup ve Bank of America takip etti. Avrupalı bankalar arasında ise Barclays ve HSBC öne çıkıyor. Raporda, bankaların bu yatırımlarının, Paris İklim Anlaşması'nın 1,5 derece hedefini imkansız hale getireceği uyarısı yapılıyor.
Araştırmacılar, 2025'teki artışın büyük ölçüde ABD'li bankaların agresif politikalarından kaynaklandığını belirtiyor. Özellikle Trump yönetiminin yenilenebilir enerjiye verdiği desteği azaltması, fosil yakıt yatırımlarını cazip hale getirdi. Ayrıca enerji krizleri ve yüksek kâr marjları da bankaların fosil yakıtlara yönelmesini teşvik etti.
Küresel İklim Hedefleri ve Fosil Yakıt Çelişkisi
Uzmanlar, bu finansmanın iklim değişikliğiyle mücadelede geri adım anlamına geldiğini söylüyor. Birleşmiş Milletler, 2030'a kadar fosil yakıt yatırımlarının yüzde 50 azaltılması gerektiğini vurgularken, bankaların bunun aksine hareket etmesi eleştiriliyor. Raporda, sadece 2025'te sağlanan 906 milyar doların, küresel karbon bütçesinin önemli bir kısmını tüketeceği hesaplanıyor.
Öte yandan bazı bankalar, yeşil enerjiye yatırım yaptıklarını savunsa da, fosil yakıtlara ayrılan kaynakların yenilenebilir enerjiye kıyasla 4 kat daha fazla olduğu belirtiliyor. Sivil toplum kuruluşları, bankaların iklim taahhütlerini yerine getirmediğini ve daha sıkı düzenlemeler gerektiğini dile getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal fosil yakıtlarla karşıladığı için bu gelişme doğrudan etkiliyor. Küresel bankaların fosil yakıtlara yönelmesi, Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir ve yenilenebilir enerjiye geçişini zorlaştırabilir. Ayrıca Türk bankalarının da bu fonlamada dolaylı rol oynaması, ülkenin iklim taahhütleriyle çelişki yaratıyor. Türkiye, Paris Anlaşması'na taraf olarak 2053 net sıfır hedefi koymuşken, fosil yakıt yatırımlarının küresel ölçekte artması bu hedefi tehdit ediyor. Bölgesel olarak ise, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefi, fosil yakıt bağımlılığını artırma riski taşıyor.
