Filipinler'in güneyindeki Müslüman çoğunluklu Bangsamoro Özerk Bölgesi'nde (BARMM) tarihi bir seçim gerçekleşti. Bölge, 2019'da kurulan geçiş döneminin ardından ilk kez kendi parlamentosunu seçmek için sandık başına gitti. Ancak seçimden bir gün önce yaşanan ölümcül şiddet olayları, yıllardır süren barış sürecine gölge düşürdü. Seçim, bölgenin siyasi geleceğini belirleyecek kritik bir adım olarak görülüyor.
Barış Sürecinin Arka Planı ve Seçim Öncesi Şiddet
Bangsamoro, Filipinler'in güneyindeki Mindanao adasında yer alan, Müslüman Moro halkının yoğunlukta olduğu bir bölge. Onlarca yıl süren çatışmaların ardından 2014'te hükümet ile Moro İslami Kurtuluş Cephesi (MILF) arasında kapsamlı bir barış anlaşması imzalandı. Bu anlaşma çerçevesinde 2019'da Bangsamoro Özerk Bölgesi kuruldu ve 2022'ye kadar sürecek bir geçiş dönemi başlatıldı. Geçiş dönemi, 2022'de yapılması planlanan seçimlerin ertelenmesiyle 2025'e uzatıldı. Nihayet 2025'te yapılan seçimlerle bölge ilk parlamenter sistemine kavuştu.
Seçim öncesi dönemde artan şiddet olayları dikkat çekti. Seçimden bir gün önce, 12 Mayıs 2025'te, bölgede silahlı saldırılar düzenlendi. Yetkililer, en az iki kişinin öldüğünü ve birkaç kişinin yaralandığını bildirdi. Saldırıların, seçim rekabetinin hararetlendiği bölgelerde siyasi rakipler arasındaki anlaşmazlıklardan kaynaklandığı öne sürüldü. Filipinler ordusu, güvenliği sağlamak için ek birlikler konuşlandırdığını açıkladı. Seçim günü ise genel olarak sakin geçti, ancak bazı bölgelerde oy verme işlemleri gecikmeli başladı.
Seçimin Bölgesel ve Küresel Boyutu
Bangsamoro seçimi, sadece Filipinler için değil, Güneydoğu Asya'daki barış ve istikrar açısından da büyük önem taşıyor. Bölge, uzun yıllar boyunca ayrılıkçı isyanlara ve radikal grupların varlığına sahne oldu. Barış süreci, bölgede istikrarın sağlanması ve ekonomik kalkınmanın önünün açılması için umut vaat ediyordu. Ancak seçim öncesi şiddet, kırılgan barışın hâlâ tehdit altında olduğunu gösteriyor. Uluslararası toplum, seçimleri yakından takip ederek, Bangsamoro'nun demokratikleşme sürecine desteğini yineledi. Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası kuruluşlar, seçimlerin barışçıl geçmesi için çağrıda bulundu.
Seçim sonuçları, bölgenin önümüzdeki yıllardaki siyasi yapısını şekillendirecek. Parlamentoda temsil edilecek partiler, bölgesel yönetimin başkanını ve kabinesini seçecek. Bangsamoro'nun özerkliği, Filipinler'in üniter yapısı içinde önemli bir deney. Başarılı bir geçiş, diğer çatışma bölgeleri için model oluşturabilir. Ancak şiddet ve siyasi istikrarsızlık, süreci sekteye uğratabilir. Filipinler hükümeti, barış anlaşmasının gerekliliklerini yerine getirme ve bölgeye yatırım yapma konusunda kararlı olduğunu belirtiyor. Yine de bölgedeki yoksulluk, işsizlik ve altyapı eksikliği gibi sorunlar, halkın beklentilerini karşılamak için acil çözüm bekliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filipinler ile ilişkilerini geliştirmeye önem veriyor ve bölgedeki barış sürecini yakından izliyor. Bangsamoro'nun istikrarı, Güneydoğu Asya'da barış ve güvenliğe katkı sağlayabilir. Türkiye, Müslüman topluluklarla tarihi ve kültürel bağları nedeniyle bölgede insani diplomasi yürütebilir. Ayrıca, Filipinler ile savunma sanayi ve ticaret anlaşmaları mevcut. Barışın tesisi, Türk müteahhitlik firmalarının bölgede altyapı projelerine katılmasının önünü açabilir. Ancak şiddetin sürmesi, yatırım ve işbirliği fırsatlarını kısıtlayabilir. Türkiye, ASEAN ile diyalog ortaklığı çerçevesinde bölgesel istikrara katkı sunabilir.
