Londra - İngiltere'de bakıcı ödeneği skandalı mağdurları, refah yetkililerinin yasadışı bir şekilde sosyal yardım kurallarını değiştirmesi sonucu binlerce sterlinlik borçla karşı karşıya kaldı. Yardım kuruluşları, mevcut yavaş bürokratik süreç nedeniyle bazı mağdurların iade alıp alamayacaklarını öğrenmeden önce hayatlarını kaybedebileceği uyarısında bulunuyor. Kampanyacılar, adaletin sağlanmasının 2054 yılına kadar uzayabileceğini belirtiyor.
Skandalın Arka Planı
İngiltere'de bakıcı ödeneği (Carer's Allowance), engelli veya hasta yakınlarına bakım hizmeti veren kişilere devlet tarafından sağlanan haftalık bir sosyal yardım. Ancak 2010'lu yıllardan itibaren, Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı (DWP), bakıcıların aldıkları ödeneğin yanı sıra yaptıkları küçük ek işlerden elde ettikleri gelirleri, ödeneği kesintiye uğratacak şekilde değerlendirdi. Yüksek Mahkeme, 2022 yılında bu uygulamanın yasadışı olduğuna hükmetti. Mahkeme, DWP'nin bakıcıların kazançlarını hesaplarken, haftalık kazanç limitini aşan tutarları orantılı olarak değil, doğrudan ödeneği keserek cezalandırdığını tespit etti. Bu uygulama, binlerce bakıcının geriye dönük olarak borçlandırılmasına ve ödeneğin kesilmesine yol açtı.
Skandalın boyutu, tahsil edilen tutarların milyonlarca sterlini bulmasıyla ortaya çıktı. Mağdurlar arasında, engelli çocuğuna bakan anneler, yaşlı ebeveynlerine bakan yetişkinler ve bakım hizmetini gönüllü olarak sürdüren binlerce kişi bulunuyor. Bazı mağdurlar, kendilerine yönelik haksız borçlandırma nedeniyle maddi ve manevi zarara uğradıklarını, hatta intihar vakalarının yaşandığını belirtiyor. DWP, mahkeme kararının ardından bir tazminat programı başlatacağını duyurdu ancak sürecin ne kadar süreceği ve kimlerin ne kadar alacağı konusunda belirsizlik devam ediyor.
Kampanyacılar ve sivil toplum kuruluşları, DWP'nin tazminat planını açıklamasının üzerinden aylar geçmesine rağmen somut bir adım atılmadığını vurguluyor. Carers UK, Carers Trust ve diğer yardım kuruluşları, hükümetin bir an önce harekete geçmesi gerektiğini, aksi halde mağdurların yıllarca beklemek zorunda kalacağını ifade ediyor. Yapılan açıklamalara göre, DWP'nin tazminat ödemelerine 2025'te başlaması bekleniyor ancak bu tarih bile belirsiz. Kampanyacılar, her geçen gün yeni mağdurların ortaya çıktığını ve sistemin karmaşıklığı nedeniyle birçok kişinin hakkını arayamadığını belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İngiltere'deki bu skandal, yalnızca Birleşik Krallık'ı değil, benzer sosyal güvenlik sistemlerine sahip diğer ülkeleri de yakından ilgilendiriyor. Avrupa'da birçok ülke, bakıcılara yönelik ödenekler ve sosyal haklar konusunda benzer zorluklarla karşı karşıya. Özellikle yaşlanan nüfus ve artan bakım ihtiyacı, hükümetlerin bakım hizmetlerine ayırdığı bütçeyi ve bu hizmetlerin adil dağıtımını tartışmaya açıyor. Skandal, sosyal devlet uygulamalarında bürokratik hataların ve otomasyon sistemlerinin yol açabileceği mağduriyetleri gözler önüne seriyor. Otomatik borçlandırma sistemleri, yanlış hesaplamalar ve itiraz süreçlerinin yetersizliği, pek çok ülkede benzer sorunlara yol açabiliyor.
Uluslararası alanda, sosyal haklar ve refah devleti uygulamaları, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi gibi kuruluşların da gündeminde. İnsan hakları örgütleri, sosyal güvenlik kesintilerinin keyfi ve orantısız olmaması gerektiğini, mağdurların etkili başvuru yollarına erişiminin sağlanması gerektiğini vurguluyor. İngiltere'deki dava, diğer ülkeler için emsal teşkil edebilir ve sosyal yardım politikalarının gözden geçirilmesine yol açabilir.
Ayrıca, bu tür skandallar hükümetlere olan güveni sarsıyor ve sosyal adalet taleplerini artırıyor. Birleşik Krallık'ta yaşananlar, kamu hizmetlerinde şeffaflık ve hesap verebilirlik eksikliğinin nelere yol açabileceğini gösteriyor. DWP'nin yasadışı uygulaması, yalnızca maddi kayıplara değil, aynı zamanda bakıcıların ruh sağlığına da ciddi zararlar verdi. Kampanyacılar, hükümetin özür dilemesi ve mağdurların tam tazminat alması gerektiğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki bakıcı ödeneği skandalı, Türkiye'deki sosyal güvenlik ve bakım hizmetleri politikaları açısından da ders niteliğinde. Türkiye'de evde bakım maaşı ve engelli yakını bulananlara yönelik destekler, benzer şekilde bürokratik engeller ve gelir testleriyle şekilleniyor. Olası bir yasadışı kesinti veya hatalı borçlandırma durumunda vatandaşların hak arama süreçleri yetersiz kalabilir. İngiltere örneği, sosyal yardım sistemlerinde otomasyon ve denetim mekanizmalarının adil ve şeffaf olması gerektiğini gösteriyor. Türkiye, artan yaşlı nüfusu ve bakım ihtiyacıyla, benzer mağduriyetleri önlemek için yasal ve idari altyapısını güçlendirmeli. Ayrıca, sosyal haklara erişimde fırsat eşitliği ve mağduriyetlerin hızlı telafisi, toplumsal güven için kritik.
