Malezya'da elektronik sigara (vape) bağımlılığı nedeniyle rehabilitasyon görenlerin sayısı hızla artarken, eski kullanıcılar bağımlılıktan kurtulma sürecini ve danışmanlık desteğinin hayatlarını nasıl değiştirdiğini anlatıyor. Ülkede son iki yılda vape bağımlılığı tedavisi görenlerin sayısının üç katına çıktığı bildirilirken, eski kullanıcılar özellikle gençler arasında yaygınlaşan bu alışkanlığın fiziksel ve psikolojik etkilerine dikkat çekiyor.
Bağımlılığın pençesinden çıkış: Danışmanlık ve destek grupları
Kuala Lumpur'da yaşayan 24 yaşındaki Ahmad, üç yıl boyunca her gün yüksek nikotin içeren elektronik sigara kullandıktan sonra tedaviye başvurdu. “Artık bir maddeye sığınarak kaçamayacağımı anladım. Danışmanlık seansları bana bağımlılığımın altında yatan nedenleri gösterdi” diyor. Ahmad gibi binlerce kişi, hükümetin ücretsiz sağladığı rehabilitasyon merkezlerinde bireysel ve grup terapileriyle bağımlılıktan kurtulmaya çalışıyor.
Malezya Sağlık Bakanlığı verilerine göre, 2022'de 1.200 olan vape bağımlılığı tedavisi gören kişi sayısı 2024'te 4.500'e yükseldi. Uzmanlar, bu artışın hem farkındalık kampanyalarının etkisiyle daha fazla kişinin yardım aramasından hem de kullanım oranlarındaki gerçek artıştan kaynaklandığını belirtiyor. Bakanlık, 2025 yılı itibarıyla okullarda ve üniversitelerde bağımlılık önleme programlarını zorunlu hale getireceğini açıkladı.
29 yaşındaki eski kullanıcı Siti, “İlk başta sigarayı bırakmak için başlamıştım, ama vape beni daha bağımlı hale getirdi. Nefes darlığı, çarpıntı ve sürekli yorgunluk yaşıyordum. Rehabilitasyon sürecinde öz denetimimi yeniden kazandım” ifadelerini kullanıyor. Siti, şimdi gönüllü olarak gençlere yönelik farkındalık seminerleri veriyor.
Küresel boyut: Düzenlemeler ve sağlık politikaları
Malezya, elektronik sigara kullanımını düzenleyen Asya ülkeleri arasında öne çıkıyor. 2023'te çıkarılan bir yasayla, 18 yaş altına satış yasaklanmış ve aromalı ürünlerin reklamı kısıtlanmıştı. Ancak karaborsa ve çevrim içi satışlar denetimleri zorlaştırıyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), özellikle gençler arasında elektronik sigara kullanımının küresel bir halk sağlığı krizi haline geldiğini vurguluyor. DSÖ verilerine göre, dünya genelinde 15-19 yaş arası gençlerin yaklaşık yüzde 10'u elektronik sigara kullanıyor.
Avustralya, reçetesiz nikotin içeren vape ürünlerini tamamen yasaklarken; İngiltere ise sigarayı bırakma aracı olarak kontrollü kullanımı teşvik ediyor. Malezya'nın izlediği orta yol, hem bağımlılık tedavisini yaygınlaştırmak hem de caydırıcı düzenlemeler uygulamak şeklinde. Ülkede ayrıca, okullarda rastgele yapılan vape testlerinin yaygınlaştırılması tartışılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de özellikle gençler arasında elektronik sigara kullanımı hızla artıyor. 2023 Sağlık Bakanlığı verilerine göre, lise öğrencilerinin yüzde 6'sı düzenli olarak vape kullanıyor. Henüz Malezya'daki gibi kapsamlı bir rehabilitasyon programı bulunmamakla birlikte, Yeşilay ve bazı üniversite hastaneleri bağımlılık danışmanlığı hizmeti veriyor. Türkiye'nin, Asya-Pasifik'teki bu gelişmeleri takip ederek önleyici politikalar geliştirmesi ve tedavi altyapısını güçlendirmesi, genç nüfusun sağlığını korumak açısından kritik önem taşıyor. Ayrıca, sınır ötesi satışların denetimi ve aromalı ürünlerin yasaklanması gibi tedbirlerin etkinliği değerlendirilmeli.
