Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), son dönemde kritik bir su yolunun kapanmasının Körfez ticaretini ve enerji ihracatını nasıl durma noktasına getirdiğini gözlemledikten sonra Hürmüz Boğazı'na bağımlılığını tamamen ortadan kaldırmak için büyük çaplı bir plan hazırlıyor. BAE Dış Ticaret Bakanı Thani Al Zeyoudi, ülkesinin bu stratejik geçişe olan bağımlılığını azaltmak için bir dizi adım attığını ve uzun vadede hedefin sıfır bağımlılık olduğunu açıkladı. Al Zeyoudi'nin açıklamaları, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin öncülüğünde hazırlanan ortak bir raporla aynı döneme denk geldi. Raporda, Hürmüz Boğazı'ndaki bir krizin küresel petrol arzının yaklaşık beşte birini ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin önemli bir bölümünü tehdit edebileceği vurgulandı.
Gelişmenin Arka Planı: Hürmüz Boğazı ve Kırılganlıklar
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan ve dünya petrolünün yaklaşık %20'sinin geçtiği stratejik bir su yoludur. İran'ın kuzey kıyılarında, Umman ile sınır oluşturan bu dar geçit, özellikle Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, BAE ve Katar gibi büyük petrol ve gaz üreticileri için hayati öneme sahiptir. Ancak İran'ın zaman zaman bu boğazı kapatma tehditleri, bölgesel çatışmalar ve son olarak İsrail-Hamas savaşı sırasında yaşanan gerginlikler, boğazın ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösterdi. 2023 yılı sonunda İran destekli grupların Kızıldeniz'de ticari gemilere saldırması ve ardından İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatabileceği yönündeki spekülasyonlar, Körfez ülkelerini alternatif rotalar aramaya itti. BAE uzun süredir enerji ihracatını çeşitlendirme ve lojistik merkez olma stratejisi izliyor; ancak bu son kriz, planların hızlandırılmasına neden oldu.
BAE Dış Ticaret Bakanı Thani Al Zeyoudi, Abu Dabi'de düzenlenen bir enerji konferansında yaptığı açıklamada, "Hürmüz Boğazı'na bağımlılığımızı sıfıra indirmek için kapsamlı bir yol haritası üzerinde çalışıyoruz. Bu sadece bir enerji güvenliği meselesi değil, aynı zamanda ticari dayanıklılığımızı artırmakla ilgili" dedi. Plan kapsamında, mevcut boru hattı altyapısının genişletilmesi, yeni ihracat terminalleri inşa edilmesi ve yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması yer alıyor. BAE halihazırda Abu Dabi'nin batısındaki Fujairah limanından Hürmüz Boğazı'nı kullanmadan petrol ihraç edebiliyor; ancak mevcut Fujairah boru hattının kapasitesi günlük 1,5 milyon varil ile sınırlı. Plan, bu kapasiteyi artırmayı ve ayrıca kuru yük ticareti için alternatif rotalar geliştirmeyi hedefliyor. Ayrıca BAE, Hindistan ve İsrail'i de içine alan bir doğu-batı koridoru üzerinde çalışıyor; bu koridor Hint Okyanusu'nu Akdeniz'e bağlayarak Süveyş Kanalı ve Hürmüz Boğazı'na alternatif oluşturabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Enerji Piyasaları ve Jeopolitik
BAE'nin bu hamlesi sadece ülke ekonomisi için değil, küresel enerji piyasaları ve Körfez bölgesinin jeopolitiği açısından da önemli sonuçlar doğurabilir. Dünya petrol arzının beşte birinin geçtiği bir su yoluna alternatif yaratılması, arz güvenliğine ilişkin endişeleri azaltabilir. Ancak uzmanlar, bu planın gerçekleşmesinin yıllar alacağını ve milyarlarca dolarlık yatırımlar gerektireceğini belirtiyor. Suudi Arabistan da benzer şekilde, Kızıldeniz'deki Yanbu ve Rabigh limanlarına giden boru hatlarını genişletmeyi planlıyor. Her iki ülke de enerji geçişi çağında fosil yakıt ihracatlarını güvence altına almak ve jeopolitik riskleri yönetmek için çeşitlendirmeye gidiyor. Planda ayrıca, yenilenebilir enerjiye yatırım ve karbon yakalama teknolojileri gibi yeşil enerji unsurları da bulunuyor; bu da BAE'nin 2050 net sıfır hedefiyle uyumlu.
Öte yandan, bu planın bölgesel siyasete yansımaları da var. Hürmüz Boğazı'na alternatif yaratmak, İran'ın elindeki bir kozu zayıflatacak. İran, yıllardır boğazı kapatma tehdidiyle Körfez ülkeleri üzerinde baskı kuruyor. BAE'nin bağımlılığı azaltması, İran'ın bu stratejik avantajını kaybetmesi anlamına gelebilir. Bununla birlikte, Suudi Arabistan ve BAE arasındaki rekabet de planın uygulanmasında zorluklar yaratabilir. Her iki ülke de alternatif transit merkez olma konusunda birbiriyle yarışıyor. Ayrıca, Irak ve Katar gibi diğer Körfez ülkeleri henüz bu tür kapsamlı planlar açıklamadı; bu da bölgesel işbirliğini zorlaştırabilir. Küresel ölçekte, Hürmüz Boğazı'na alternatif bir rota Çin ve Hindistan gibi büyük enerji ithalatçıları için arz güvenliği anlamına gelirken, aynı zamanda deniz ticareti rotalarını da değiştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
BAE'nin Hürmüz Boğazı'na alternatif arayışı, Türkiye için de dolaylı etkiler doğurabilir. Türkiye, enerji ithalatının büyük kısmını Rusya, İran ve Azerbaycan gibi komşu ülkelerden yaptığı için doğrudan bir etki beklenmez. Ancak küresel petrol fiyatlarının istikrara kavuşması, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için olumlu olabilir. Bölgesel jeopolitikte, Hürmüz Boğazı'nın stratejik öneminin azalması, İran'ın elindeki bir kozu zayıflatır; bu da Türkiye-İran ilişkilerinde dolaylı bir etki yaratabilir. Ayrıca, BAE ve Suudi Arabistan'ın bu girişimi, Türkiye'nin de enerji koridoru hedefleriyle örtüşen bölgesel işbirliği fırsatları doğurabilir. Ancak, Körfez ülkeleri arasındaki rekabet ve yatırım maliyetleri, planın kısa vadede hayata geçmesini zorlaştıracak gibi görünüyor.
