B12 vitamini eksikliği, özellikle yaşlı bireylerde sıkça göz ardı edilen bir sağlık sorunu olarak karşımıza çıkıyor. Uzmanlar, bu eksikliğin yol açtığı semptomların çoğu zaman doğal yaşlanma süreciyle karıştırıldığını belirtiyor. Oysa erken teşhis ve tedavi, sinir sistemi hasarı, hafıza kaybı ve kalıcı bilişsel gerileme gibi ciddi sağlık problemlerinin önüne geçebiliyor. Yorgunluk, denge bozukluğu, el ve ayaklarda uyuşma gibi belirtiler yaşayan kişilerin mutlaka B12 vitamini seviyelerini kontrol ettirmeleri öneriliyor. Özellikle vegan beslenenler, yaşlılar ve mide-bağırsak ameliyatı geçirenler risk grubunda yer alıyor.
Eksiklik nasıl ortaya çıkıyor?
B12 vitamini, vücutta sinir hücrelerinin sağlığı ve DNA sentezi için hayati öneme sahip. Vücut bu vitamini üretemediği için dışarıdan, ağırlıklı olarak hayvansal gıdalarla alınması gerekiyor. Mide asidi ve intrinsik faktör adı verilen bir protein, B12'nin emiliminde kilit rol oynuyor. Yaş ilerledikçe mide asidi üretimi azalıyor, bu da emilimi zorlaştırıyor. Ayrıca metformin gibi bazı ilaçlar, proton pompa inhibitörleri ve alkol tüketimi B12 seviyelerini düşürebiliyor. Eksiklik yıllar içinde yavaşça geliştiği için belirtiler hafif başlıyor ve giderek şiddetleniyor. Anemi (kansızlık), nefes darlığı, soluk cilt, çarpıntı, unutkanlık, depresyon ve sinirlilik hali sık karşılaşılan bulgular arasında. İleri vakalarda kalıcı sinir hasarı görülebiliyor.
Küresel boyut ve farkındalık
Dünya Sağlık Örgütü, gelişmiş ülkelerde toplumun yüzde 5-15'inde B12 eksikliği olduğunu tahmin ediyor. Bu oran 60 yaş üstünde yüzde 20'ye kadar çıkıyor. Gelişmekte olan ülkelerde ise beslenme yetersizlikleri nedeniyle oran daha yüksek. Son dönemde bitkisel temelli beslenmenin yaygınlaşmasıyla eksiklik görülme sıklığı arttı. Birçok sağlık kuruluşu, risk gruplarına rutin tarama öneriyor. Tedavi genellikle yüksek doz ağız yoluyla veya enjeksiyonla yapılıyor. Erken dönemde tespit edilen eksiklikte belirtiler tamamen düzelebiliyor. Ancak sinir hasarı oluşmuşsa iyileşme kısmi kalabiliyor. Bu nedenle yaşlanmanın doğal bir parçası olarak kabul edilen şikayetlerde hekime başvurulması büyük önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de özellikle 65 yaş üstü nüfusun arttığı göz önüne alındığında, B12 eksikliğine bağlı bunama ve nörolojik hastalık riskinin yüksek olduğu tahmin ediliyor. Sağlık Bakanlığı'nın birinci basamak sağlık hizmetlerinde risk gruplarına yönelik tarama programları geliştirmesi, ülke sağlık sistemi üzerindeki yükü azaltabilir. Ayrıca, vejetaryen ve vegan beslenmenin yaygınlaştığı genç nüfusun da bu konuda bilinçlendirilmesi gerekiyor. Ekonomik açıdan, erken tanı sayesinde önlenebilecek sağlık harcamaları, bütçeye olumlu katkı sağlayacaktır.
