Avustralya hükümeti, Facebook ve Google gibi teknoloji devlerinin yerel haber kuruluşlarıyla içerik anlaşması yapmaması durumunda ödemek zorunda oldukları ücreti artırma kararı aldı. Bu adım, ülkenin medya sektörünü korumak ve dijital platformların haber içeriklerinden elde ettiği gelirin adil paylaşımını sağlamak amacıyla atıldı. Yeni düzenleme, 2021'de yürürlüğe giren ve dünyada bir ilk olan Haber Medyası Pazarlık Yasası'nın (News Media Bargaining Code) etkinliğini artırmayı hedefliyor.
Gelişmenin arka planı
Avustralya, 2021 yılında kabul ettiği yasayla Google ve Meta'ya (Facebook'un ana şirketi) yerel haber kuruluşlarına içerikleri için ödeme yapma zorunluluğu getirmişti. Bu yasa, teknoloji devlerinin haber bağlantılarını paylaşmaları nedeniyle elde ettikleri reklam gelirlerinden haber kuruluşlarına pay verilmesini amaçlıyordu. Ancak uygulamada, şirketlerin bazı haber kaynaklarıyla anlaşma yapmak yerine platformlarından haber içeriklerini kaldırmayı tercih etmeleri gibi sorunlar yaşandı. Özellikle Meta, 2024'te haber içeriklerini platformlarından tamamen kaldırarak yasanın etkisinden kaçınmaya çalıştı.
Yeni düzenleme, bu tür kaçışları önlemeyi ve teknoloji şirketlerinin haber kuruluşlarıyla adil pazarlık yapmasını sağlamayı hedefliyor. Artış, şirketlerin Avustralya'daki yıllık cirosuna göre hesaplanan ücretin yaklaşık %25 oranında artırılmasını içeriyor. Bu oran, şirketlerin yasanın kapsamından kaçınmak için kullandıkları yöntemlere karşı bir caydırıcılık oluşturmayı amaçlıyor. Avustralya Maliye Bakanı Jim Chalmers, yaptığı açıklamada, "Bu düzenleme, dijital platformların Avustralyalı haber kuruluşlarının çalışmalarının değerini takdir etmesini sağlayacak ve medya sektörünün sürdürülebilirliğini güçlendirecek" dedi.
Yasanın temel amacı, yerel haber kuruluşlarının reklam gelirlerindeki düşüşü telafi etmek ve bağımsız gazeteciliğin devamını sağlamak. Avustralya'da son yıllarda yerel gazetelerin kapanması ve medya sektöründe yaşanan daralma, hükümeti bu tür düzenlemelere yöneltti. Teknoloji devleri, haber içeriklerini platformlarında barındırarak büyük reklam gelirleri elde ediyor; ancak bu gelirin çok az bir kısmı haber üreticilerine aktarılıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Avustralya'nın bu hamlesi, dünya genelinde hükümetlerin teknoloji devlerine karşı uyguladığı düzenlemeler açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Kanada, Avustralya'nın yasasını örnek alarak benzer bir düzenleme üzerinde çalışıyor; ABD'de ise Kongre'de yerel haberleri desteklemek amacıyla benzer yasa tasarıları görüşülüyor. Avrupa Birliği'nin Telif Hakkı Direktifi de haber içeriklerinin kullanımı için yayıncılara ödeme yapılmasını öngörüyor. Bu eğilim, dijital platformların küresel ölçekte daha fazla denetime tabi tutulacağını gösteriyor.
Avustralya'nın kararlılığı, diğer ülkeleri de cesaretlendirirken, teknoloji devleri bu tür düzenlemelere karşı çeşitli stratejiler geliştiriyor. Meta, haber içeriklerini platformlarından kaldırma yolunu seçerken, Google ise bazı ülkelerde haber bağlantılarını arama sonuçlarından çıkarma tehdidinde bulunuyor. Bu durum, teknoloji devleri ile hükümetler arasındaki gerilimi artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Avustralya'nın bu düzenlemesi, Türkiye'deki medya sektörü ve dijital platform düzenlemeleri açısından önemli bir referans oluşturabilir. Türkiye'de de yerel haber kuruluşları, dijital platformların reklam gelirlerini domine etmesi nedeniyle zor durumda. Benzer bir yasanın Türkiye'de uygulanması, bağımsız gazeteciliği güçlendirebilir ve haber kuruluşlarının sürdürülebilirliğine katkı sağlayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin dijital ekonomi alanındaki regülasyonlarıyla uyumlu olacak şekilde, teknoloji devlerinin yerel haber içerikleri için ödeme yapması gündeme gelebilir. Bu gelişme, Türkiye'nin medya politikaları üzerinde de etkili olabilir.
