Avustralya, Kanada ve Japonya'nın önde gelen ticaret odaları, Avrupa Birliği'nin (AB) kilit sektörlerde yabancı bağımlılığını azaltma hedefli "Made in Europe" stratejisinin kendilerini olumsuz etkileyebileceği konusunda uyarıda bulundu. Üç ülkenin iş dünyası temsilcileri, AB'nin özellikle temiz teknoloji, kritik hammaddeler ve yarı iletkenler gibi alanlarda yerli üretimi artırma çabalarının, bu ülkelerin ihracatını hedef alan korumacı önlemlere dönüşme riski taşıdığını belirtiyor. Konuya yakın kaynaklar, AB'nin 2024 yılında yürürlüğe giren Karbon Sınır Düzenleme Mekanizması (CBAM) ve Kritik Hammaddeler Yasası gibi düzenlemelerinin, tedarik zincirlerini çeşitlendirme söylemi altında aslında Avrupa içi üretime öncelik verdiğini ifade ediyor.
Gelişmenin Arka Planı
AB, Çin'in artan ekonomik nüfuzu ve pandemi kaynaklı tedarik zinciri kırılmalarının ardından stratejik özerklik arayışını hızlandırdı. 2023'te açıklanan Avrupa Ekonomik Güvenlik Stratejisi çerçevesinde, blok dışı ülkelere olan bağımlılığı azaltmak için bir dizi yasal düzenleme hayata geçirildi. Bunlar arasında en dikkat çekeni, lityum, nadir toprak elementleri gibi kritik hammaddelerin AB içinde çıkarılmasını ve işlenmesini teşvik eden Kritik Hammaddeler Yasası oldu. Avustralya, Kanada ve Japonya, bu maddelerin küresel tedarikinde önemli oyuncular konumunda. Ancak AB'nin yerel üretime sağladığı sübvansiyonlar ve düzenleyici kolaylıklar, bu ülkelerin ihracatını doğrudan etkileyebilir. Avustralya Ticaret ve Yatırım Komisyonu'nun Brüksel temsilcisi, AB'nin yeni düzenlemelerinin "ticareti saptırma" riski taşıdığını ve Dünya Ticaret Örgütü kurallarına aykırı olabileceğini savunuyor.
Japonya Ticaret ve Sanayi Odası ise AB'nin yarı iletkenlerde yerli üretimi teşvik eden Avrupa Çip Yasası'nı hedef alıyor. Japonya, yarı iletken üretim ekipmanlarında dünya liderlerinden biri ve AB'ye bu alanda önemli ihracat yapıyor. Çip Yasası kapsamında AB, 2030 yılına kadar küresel yarı iletken üretiminin %20'sini Avrupa'da gerçekleştirmeyi hedefliyor. Japon iş dünyası, bu hedefe ulaşmak için AB'nin uygulayacağı teşviklerin, Japon firmalarının Avrupa pazarındaki rekabet gücünü azaltacağından endişe ediyor. Kanada ise özellikle temiz teknoloji alanında AB'nin Yeşil Mutabakatı'na bağlı düzenlemelerden rahatsız. Kanadalı şirketler, AB'nin yerli üreticilere sağladığı vergi indirimleri ve sübvansiyonlar karşısında dezavantajlı konuma düştüklerini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu endişeler, AB'nin ticaret ortaklarıyla ilişkilerinde yeni bir gerilim alanı oluşturuyor. Özellikle ABD ve Çin ile yaşanan ticaret savaşlarının gölgesinde, AB'nin korumacılığa kayması, küresel ticaret sistemini daha da parçalayabilir. Avustralya, Kanada ve Japonya, AB ile benzer değerleri paylaşan, demokratik ve piyasa ekonomisine sahip ülkeler olarak, AB'nin bu politikalarını "dost ülkeleri" bile hedef alan bir yaklaşım olarak değerlendiriyor. Öte yandan AB, söz konusu düzenlemelerin sadece Avrupa'nın rekabet gücünü artırmayı değil, aynı zamanda çevresel ve sosyal standartları yükseltmeyi amaçladığını savunuyor. AB Ticaret Komiseri, geçtiğimiz haftalarda yaptığı bir açıklamada, "Bu önlemler korumacı değil, dönüştürücü" ifadesini kullandı. Ancak üç ülkenin ticaret odaları, AB'nin bu hamlelerinin küresel tedarik zincirlerini yeniden şekillendireceği ve kendilerini dışlayabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB ile Gümrük Birliği ilişkisi ve aday ülke statüsü nedeniyle bu gelişmelerden doğrudan etkilenebilir. AB'nin yerli üretim odaklı politikaları, Türkiye'nin AB'ye ihracatında önemli kalemler olan otomotiv, tekstil ve beyaz eşya gibi sektörlerde rekabet avantajını kaybetmesine yol açabilir. Öte yandan, Türkiye kritik hammaddeler ve temiz teknoloji alanında AB için potansiyel bir tedarikçi konumunda; bu, Türkiye'nin AB tedarik zincirinde daha stratejik bir rol üstlenmesi için fırsat yaratabilir. Türk dış politikası, AB'nin korumacı eğilimlerine karşı Gümrük Birliği'nin güncellenmesi ve yeşil dönüşüm ortaklığı gibi mekanizmalarla uyum arayışını sürdürmeli.
